Lời giới thiệu
Dân tộc Chăm có một nền văn hoá rất đa dạng đa xuất hiện sớm ở nước ta. Từ thuở xa xưa họ đã sáng tạo nên một kho tàng văn học dân gian vô cùng độc đáo và phong phú.
Quá trình sưu tầm sao chụp bảo tồn thư tịch cổ Chăm chúng tôi đã phân loại chọn lọc biên soạn dịch 32 truyện cổ dân gian Chăm từ những tư liệu lưu giữ tại Trung tâm, của cụ Thiên Sanh Cảnh, cụ Bố Thuận, ông Lân Quang Ải, Bình Mỹ - Phan Thanh, ông Đàng Lạch Vĩnh Thuận, Phước Dân, Ninh Phước cùng nhiều gia đình khác ở các làng Chăm Ninh Thuận và dần đến Bắc Bình, Bình Thuận. Với 26 truyện do Tuấn Dũng, sưu tầm, tuyển chọn trên sách, tạp chí của địa phương và Trung ương.
Phần lớn nội dung truyện cổ dân gian Chăm đều có tính giáo dục cao, phản ánh sự hoài bão mưu cầu công bằng trong cuộc sống lao động, hạnh phúc trong tình yêu. Từ đó họ hun đúc một tinh thần quyết chí cao, vượt mọi hiểm nguy dùng nghị lực hay dùng trí thông minh đối với cường bạo, thần quyền đang ràng buộc phân hoá xã hội. Kết cục cuộc đấu tranh nào cái ác bao giờ cũng bị trừng trị, ở hiền gặp lành, được truyền tụng đến ngày nay và đến muôn đời sau...
Bởi vậy có nhiều truyền thuyết như: Sự tích Po Nai, Po Ri Yak... được người Chăm tôn vinh đưa vào hệ thống nhân thần, hằng năm đều tổ chức lễ - hội, nhiều truyện thấm sau vào đời sống tinh thần gắn chặt với phong tục tập quán như : Nàng Út lấy chồng Trăn, Người hoá chì, Hà Niên lấy người, Pa răm - Mư Dit - Pa răm MưLak, Ja Pa Ok... Cũng có nhiều cốt truyện giống cốt truyện của các dân tộc anh em khác trong đại gia đình dân tộc Việt Nam. Nhưng đến nay cũng chưa đâu khẳng định được nguồn gốc nên vẫn còn trong lĩnh vực nghiên cứu.
Chúng tôi cũng xin chân thành cảm tạ sự quan tâm giúp đỡ của Sở Văn hóa - Thông tin Ninh Thuận; các gia đình còn bảo lưu thư tịch cổ đã vui lòng cung cấp cho nhiều tư liệu quý báu, nhiều lời chỉ dẫn tận tình, nhờ vậy mà chúng tôi đã sớm hoàn thành công trình khảo cứu này. Kính mong quý vị nhận nơi đây lòng biết ơn của chúng tôi.
Nhân đây, chúng tôi xin cảm tạ Quỹ Thụy Điển - Việt Nam phát triển văn hóa đã giúp Truyện cổ dân gian Chăm ra mắt bạn đọc.
Tập sách này ra đời chắc chắn không tránh khỏi sơ sót. Mong quý độc giả lượng thứ và đóng góp ý kiến để lần tái bản sau hoặc ra tập kế tiếp được hoàn chỉnh hơn.
Phan Rang, thu năm 1997
TRƯƠNG HIẾN MAI