13. Cu Cai - Ma Rút

Ngày xưa ở vùng Choapơti1 có hai vợ chồng một nông dân nghèo. Hiếm hoi muộn mằn, đã nhiều tuổi, hai vợ chồng mới sinh được một con trai, đặt tên là Cucai.

Bố Cucai chết lúc Cucai mới lên hai tuổi. Từ đó, mẹ Cucai phải nai lưng ra làm việc để nuôi con. Sáng còn tối đất đã thấy bà ngồi bên khung cửi để dệt vải, tối sắp lên đèn, bà vẫn chưa ngừng tay. Đêm đêm, hai mẹ con cùng chung bóng một ngọn đèn hiu hắt. Bao nhiêu tình thương, bà mẹ dành cả cho đứa con độc nhất của mình, lòng ước mong con chóng lớn khôn, ăn học cho thành người.

Hoa mơlô tàn, hoa bilan nở, không biết đã mấy mùa lá rụng, không biết đã mấy lần núi rừng thay áo mới. Thời gian thấm thoắt trôi qua. Cucai dần dần lớn lên trong tình thương của mẹ.

Bây giờ Cucai đã thành một chàng trai khoẻ mạnh, đẹp đẽ. Thân hình chàng to lớn, chắc nịch như cây gỗ lim, gỗ sến trong rừng, mà lại có cái dáng mềm mại nhanh nhẹn của con báo đen trên dãy núi Trường Sơn. Ngực chàng nở căng như cánh ná đương dương, bắp vế lớn bằng cái cột nhà làng, tay dài và lớn như tay con gấu đen trong rừng già. Mắt chàng to và sáng như mắt con diều hâu, tựa như có ánh lửa chiếu ra, nhìn con cọp, con cọp còn phải khiếp, nhìn con báo, con báo còn phải kinh.

Chàng khoẻ như trâu mộng, nhanh như con cọp xám, và nói đến tài bắn của chàng thì ít người bì kịp. Con chim đang bay chàng bắn cũng rơi, con hươu đang chạy chàng bắn cũng ngã. Mũi tên ở cây ná của chàng phóng đi không hề sai đích bao giờ. Nhưng bản tính hiền lành nên chàng chỉ bắn khi cần phải có thịt ăn hay khi cần phải có thịt đổi gạo nuôi mẹ già, chứ không cậy tài giết hại thú rừng để tiêu khiển.

Tiếng chàng Cucai đẹp trai, khoẻ mạnh, bắn tài lan khắp vùng Choapơti. Các ông già nói đến chàng bên bếp lửa, các chàng trai nói đến chàng trong rừng ngoài rẫy, các cô con gái bên khung cửi cũng bàn tán đến chàng... đến cả con công, con sóc trong rừng cũng xì xào nói đến chàng.

Tên chàng bay đi xa, xa mãi, vào đến tận kinh đô. Tên vua nghe danh chàng liền sai quân về vùng Choapơti đòi chàng phải vào triều. Cucai van xin với tên quan, nói là phải ở nhà trông nom nuôi nấng mẹ già. Nhưng tên quan bất chấp, không đếm xỉa gì đến những lời van xin của Cucai mà cứ một mực bắt chàng phải đi ngay. Hắn còn doạ là nếu chàng không chịu đi, hắn sẽ sai lính giết cả làng. Không làm thế nào được, Cucai đành phải từ biệt mẹ già nhờ cậy dân làng trông nom rồi lên đường.

Chàng ra từ biệt bờ biển cát trắng thân yêu:

- Ở biển xanh cát trắng ơi, từ nay Cucai phải đi xa, không biết ngày nào mới về được, biển xanh cát trắng đừng quên Cucai nhé !

Biển cả rì rào như đáp lại lời chàng.

Qua cánh rừng quen thuộc Cucai cũng dừng lại than thở từ biệt rừng xanh :

- Ở rừng xanh ơi, ớ cây lớn ơi, Cucai phải đi xa đây rừng xanh cây lớn đừng quên Cucai nhé!

Cây rừng xào xạc như để từ biệt chàng.

Từng đàn công, sóc, chim cu, cùng ra tận bìa rừng để tiễn đưa chàng.

Đến triều đình, Cucai vào bái kiến vua. Hắn hỏi Cucai :

- Người ở vùng nào tới đây

Cucai đáp :

- Tôi ở vùng Choapơti, gần sông Bơ-rang đến đây.

Trước kia tên vua nghe tiếng Cucai đẹp trai, bắn giỏi nên định bắt chàng vào triều làm quan túc vệ, nhưng khi thấy chàng trả lời cộc lốc hắn cho chàng là thiếu lễ độ nên đổi ý kiến, và bắt chàng làm người trông nom vườn ngự uyển.

Khi Cucai đến vườn ngự uyễn, một ngọn gió nhẹ nổi lên, cỏ cây hoa lá khe khẽ rì rào :

- Ai đấy ? Ai đấy ?

Mấy ngọn cây cao hình như đã nghe tin gió mách về chàng từ lúc nào liền cúi mình, nghiêng đầu trả lời :

- Chàng Cucai ở Choapơti đây, chàng là người coi vườn mới đấy !

Các cây nhỏ, các hoa lá chụm đầu vào nhau xì xào :

- Chàng Cucai ở Choapơti đây, trông chàng đẹp trai quá !

Và cỏ cây hoa lá đều rạp mình xuống chào chàng:

- Kính chào chàng Cucai ! Kính chào chàng Cucai !

Từ đó Cucai đành phải nhẫn nhục làm vườn, coi vườn cho vua, ngày ngày bầu bạn với cỏ cây hoa lá.

Tên vua có một người con gái rất đẹp tên là Marút. Mặt nàng tròn như trăng rằm, lông mày cong vút như cầu vồng, đôi môi đỏ thắm như san hô ngoài biển cả, dáng nàng đi uyển chuyển như con công múa. Lúc nào vẻ mặt nàng cũng tươi tắn như mặt trời mới mọc.

Hôm đó Marút ra vườn chơi từ sáng sớm. Mặt trời còn chưa đánh thức giấc lá cây, hoa cỏ còn lóng lánh đọng sương đêm. Chỉ có Cucai là đã dậy từ lâu và lúc này đang vỡ đất. Marút đứng đằng xa ngắm nhìn Cucai làm việc. Nàng tò mò muốn xem mặt người làm vườn mới này. Theo lời bàn tán của các người hầu của nàng thì đây là một chàng trai đẹp, khoẻ, bắn rất giỏi.

Marút lững thững đi dạo và dần đến gần Cucai. Không biết tìm cách gì để gợi chuyện trước. Marút giả vờ đánh rơi chiếc khăn phum2 của nàng xuống đất và làm như không biết, vẫn lững thững đi.

Từ nãy, tay tuy cuốc đất nhưng mắt Cucai vẫn để ý liếc nhìn người con gái đẹp mà chàng đoán là công chúa. Khi thấy chiếc khăn phum rơi, Cucai vội chạy lại nhặt lên đưa cho nàng. Ma rút vờ e thẹn lấy tay che mặt nhưng mắt vẫn hé nhìn Cucai qua kẽ ngón tay. Trông thấy rõ khuôn mặt đẹp đẽ của Cucai, Marút cảm thấy lòng mình rạo rực, còn Cucai khi nhìn rõ công chúa lòng cũng cảm thấy xôn xao khó tả.

Cầm lấy khăn, Marút vội quay đi. Được một quãng, Marút muốn nhìn lại Cucai một lần nữa, nên khi trông thấy cây hồng có một cành xoà trên mặt đất, nàng vờ như không thấy cứ giẫm chân vào rồi vờ ngồi xuống ôm chân xoa xuýt. Cucai vội chạy lại, quỳ xuống nâng chân Marút lên nhẹ nhàng rút cái gai hồng ở gót chân nàng ra.

Marút khẽ nói : "Cảm ơn". Nàng đưa mắt lên nhìn, vừa lúc đó Cucai cũng đưa mắt nhìn nàng. Bốn mắt gặp nhau như quyện lấy nhau không muốn rời ra nữa. Một mối tình trong trắng bắt đầu nẩy nở giữa đôi trai tài gái sắc.

Từ đó thường cứ tối tối là Cucai và Marút lại hẹn hò nhau ở dưới gốc cây kré3 để tình tự.

Tên vua, vì tính tình tàn bạo và đa nghi, lúc nào cũng sợ dân chúng nổi dậy nên hắn ra lệnh cứ đến tối thì không một ai trong hoàng thành được ra đường cả.

Đêm hôm đó, trời sáng trăng, Cucai và Marút như thường lệ gặp nhau ở dưới gốc cây kré. Hai người tình tự từ lúc mặt trăng mới như chiếc mâm vàng nhô lên ở chân trời, đến lúc mặt trăng lơ lửng như chiếc đĩa bạc lưng trời, mà vẫn chưa rời nhau, quên cả giờ cấm của nhà vua. Hai người quên cả gốc cây kré tôn quý, quên cả sương đêm xuống lạnh. Khi toán lính đi tuần đêm xốc đến trước mặt, lên tiếng quát hỏi thì hai người mới như sực tỉnh giấc mơ.

Tuy biết Marút là công chúa nhưng sợ phép vua hơn nên toán lính tuần cứ điệu cả hai người vào trình vua. Tên vua vừa tức giận vừa ngượng với triều thần nên gầm lên như sấm sét :

- À ! Quân này to gan thực, dám ngước mắt lên cao ! Mày là loài sỏi cuội mà lại dám sánh với ngọc quý à, mày là loài gà rừng mà lại dám sánh với con công à ?

Rồi không để Cucai nói một lời, hắn sai lính đánh cho chàng một trận, rồi giam chàng vào ngục tối. Xong hắn về cung mắng chửi Marút thậm tệ, và nhốt nàng vào trong phòng kín.

Giam Cucai ít lâu, hắn ra lệnh đuổi chàng khỏi kinh thành và cấm chàng không bao giờ được quay trở lại nữa.

Từ ngày biết tin Cucai bị đuổi ra khỏi kinh thành, Marút phờ phạc như người mất hồn, cơm chẳng muốn ăn, nước không buồn uống, không biết gì đến lược gương trang điểm nữa. Nàng suốt ngày than khóc khiến cho con chim, con bướm cũng phải thương xót, cây hoa, cây cỏ trong vườn còn phải động lòng.

Cuối cùng Marút vào chuồng voi của nhà vua, chọn một con voi già khôn ngoan nhất, cưỡi voi bỏ kinh thành trốn đi tìm Cucai.

Nàng đi từ lúc quả ngọt còn chín đầu cành đến khi lá bàng bắt đầu rơi lá tả ; qua không biết bao nhiêu đồng rộng sông dài, vượt không biết bao nhiêu núi cao rừng rậm mà vẫn chưa thấy chàng. Chiếc khăn phum tươi roi rói đội hôm đi giờ đã bạc mầu mà vẫn chưa thấy tăm hơi Cucai.

Hôm đó nàng đặt chân đến dãy núi chạy dài dọc theo bờ biển cả. Nàng đã đến vùng Choapơti mà không hay biết. Bên đường, hai hòn đá nằm cạnh nhau, trên cành đôi chim tung tăng nhảy, làm nàng chạnh lòng nghĩ đến thân mình cô đơn. Buồn rầu, đau khổ, nàng xuống voi ngồi xệp cạnh đường khóc nức nở. Con voi già khôn ngoan như hiểu cảnh ngộ của chủ cũng rót nước mắt khóc theo.

Từ hôm bị đuổi khỏi kinh thành, Cucai lại quay trở về Choapơti với mẹ già. Nhưng mẹ chàng từ lúc chàng đi vì thương nhớ con nên đã lâm bệnh qua đời trước khi chàng về được ít lâu. Buồn rầu, từ đó chàng chỉ đành làm bạn với núi rừng cây cỏ, với biển xanh cát trắng và ngày ngày chàng vác nỏ vào rừng săn bắn cho khuây khoả nỗi buồn.

Hôm đó đang lang thang trong rừng bỗng Cucai nghe thấy tiếng người khóc nức nở. Chàng tìm đến nơi, thì không ngờ đó chính là Marút. Cucai vội chạy lại ôm chầm lấy Marút. Lúc đó mặt nàng còn đầy nước mắt, tóc nàng còn rối bời. Đột ngột và cảm động quá nàng như nửa mê nửa tỉnh. Cucai vội bế Marút ra suối gần đó vốc nước rửa mặt cho nàng, rồi đưa nàng về nhà mình.

Từ hôm đó hai người chung sống với nhau. Ngày ngày Cucai vác nỏ đi săn, còn Marút ở nhà dệt vải. Những buổi chiều đẹp trời hay những đêm trăng sáng, hai người thường ra ngồi trên bãi cát trắng bên bờ biển xanh vui đùa trò chuyện. Cuộc sống êm đềm ấy mới được mấy tuần trăng thì tai hoạ lại giáng lên đầu họ.

Từ hôm Marút bỏ ra đi, tên vua rất bực bội, hắn coi Marút như đứa con bỏ đi và không thèm sai người tìm kiếm nữa.

Buồn bực, hắn cùng một số cận thần đi du ngoạn những nơi thắng cảnh trong nước. Một buổi chiều hắn đến vùng Choapơti. Đến bờ biển, hắn trông thấy ở đằng xa có một đôi trai gái đang ngồi cạnh nhau trên bãi cát. Một viên quan cận thần tinh mắt tâu :

- Tâu đức vua, trông người con gái kia giống công chúa quá.

Tên vua liền ra lệnh cho tên quan bắt ngay đôi trai gái ấy lại cho hắn. Quả nhiên đó chính là Cucai và Marút.

Cơn giận của vua nổi lên. Hắn quát mắng Cucai:

- Hừ, lần trước tao đã tha chết cho mày, chỉ đuổi mày đi thôi, thế mà mày không biết thân biết phận lại còn dám quyến rũ cả công chúa đi, lần này thì tao không thể tha cho mày được.

Marút khóc lóc xin vua cha tha tội :

- Thưa vua cha, chính con mới là người có tội, cha hãy trị tội mình con thôi, xin cha tha cho chàng.

- Tha sao được ! Tên vua đáp - mày đã bỏ kinh thành đi theo nó, bây giờ ta quẳng nó xuống biển xem mày còn có thể theo nó được nữa không?

Rồi mặc cho Marút lăn lộn khóc lóc tên vua cứ sai quân đóng một chiếc hòm gỗ lớn, bỏ Cucai vào trong, rồi đưa lên một chiếc thuyền. Hắn thân chinh đưa thuyền ra biển, bắt cả Marút lên theo. Nàng hát lên hai câu nghe vô cùng ai oán, rồi sững sờ như người chết đứng :

Thuyền ra khơi, tên vua ra lệnh cho lính khiêng chiếc hòm đựng Cucai ném xuống biển. Độc ác hơn nữa, hắn bắt Marút phải ra đứng đó để chứng kiến cái chết của Cucai. Nàng lặng lẽ bước ra mạn thuyền. Nhưng có một điều mà hắn không thể ngờ tới được. Khi chiếc hòm đựng Cucai vừa tung ra khỏi thuyền chưa kịp chạm mặt nước, thì Marút cũng lao mình theo, ôm chặt lấy chiếc hòm và cả nàng lẫn chiếc hòm đựng Cucai từ từ chìm xuống đáy biển...

Ở vùng Trà Kiệu ngày nay gần bờ biển vẫn còn hai tảng đá lớn nằm cạnh nhau, chim chóc bay đến đấy làm tổ. Tương truyền rằng đó là nơi mà ngày xưa chàng Cucai và nàng Marút đã gặp nhau rồi cùng chết bên nhau ở đấy.4