25. Chàng Răn

Ngày xưa, ông vua nọ có ba nàng công chúa xinh đẹp. Cả ba nàng đều đến tuổi cài trâm nhưng chưa kén được ai vừa ý. Vua cha và hoàng hậu làm cho mỗi nàng một căn nhà lộng lẫy để tuỳ ý lựa chọn người bạn trăm năm.

Vào một ngày đẹp trời, ba chị em rủ nhau đi tắm. Trước khi đi ba nàng nguyện với thánh thần rằng trên đường đi hễ ai vấp mà gọi tên người nào thì lấy người đó làm chồng.

Ba chị em vừa bước ra khỏi cung điện tức thì chị cả vấp và nhắc đến tên vị tướng tả. Đi một đoạn nữa nàng thứ hai lại vấp và nhắc đến tên vị tướng hữu. Ba nàng đi tiếp, đến đầu cầu nàng út vấp và kêu lớn :

- Chây ula prong. Chây ma ki rum !1

Nghe vậy hai chị em bèn bĩu môi dèm pha nàng út :

- Cha mẹ làm vua, tiếng vang khắp bốn phương, thiếu gì kẻ tài giỏi, mà mày lại cầu xin được một con rắn. Mày thực là đứa làm xấu mặt mẹ cha.

Hai chị còn hăm doạ về nhà sẽ mách với vua cha. Nàng út vẫn im lặng không nói gì. Tắm xong ba chị em rủ nhau về nhà. Hai cô chị liền kể với vua cha đầu đuôi mọi chuyện. Vua cha và hoàng hậu nghe chỉ im lặng và nghĩ rằng : đây có lẽ là trời xui khiến cho số phận nó phải như vậy. Nếu nớ ưng thuận thì ta cứ cho nó đi tìm, chẳng nên ép uổng làm gì. Rồi nhà vua ra lệnh mời tướng hữu, tướng tả cùng một nhà chiêm tinh tài giỏi đến nghị bàn và định ngày cưới hỏi cho chị cả, chị hai.

Tháng sau, lễ cưới của hai cô chị được tổ chức linh đình. Lễ cưới xong xuôi, nhà vua và hoàng hậu gọi nàng út đến, rồi ân cần bảo :

- Hai chị có nói rằng con nhắc tới con rắn lớn, tuy việc đó làm xấu hổ mẹ cha, nhưng mẹ cha không giận con đâu. Bây giờ mẹ cha cho người mang đồ ăn theo con đi tìm con rắn lớn ấy, rồi dẫn về triều làm lễ cưới. Trời xui thì trời phải giúp con ạ.

Nói rồi nhà vua mời chiêm tinh tới xem ngày lành, tháng tốt để con lên đường.

Quân lính gánh gạo, mắm muối theo nàng vào rừng. Đoàn người trèo đèo lội suối đã hai ngày ròng rã mà vẫn chưa gặp được rắn lớn. Ngày hôm sau đi đến xế chiều thì bỗng nghe có tiếng gầm vang rền như bão lớn. Phút chốc, từ trong rừng thò ra một cái đầu rắn khổng lồ, rồi cả thân mình rắn hiện ra, to bằng cái pì lài, dài chừng mười bước chân.

Binh lính thấy thế hoảng hốt bỏ nàng út ở lại một mình, chạy về triều đình cấp báo với nhà vua :

- Muôn tâu bệ hạ, công chúa út đã tìm thấy một con rắn to. Chúng con sợ quá không dám đứng lại nhìn chẳng biết công chúa út có bị sao không?

Nhà vua cùng hoàng hậu vào cung đốt hương cầu xin trời cứu vớt cho nàng út tai qua nạn khỏi.

Lại nói về nàng út, từ lúc bị quân lính bỏ mặc giữa rừng sâu thì vô cùng kinh hoảng. Vừa lúc ấy con rắn bò đến, ngóc đầu nom thấy nàng, bèn hỏi:

- Hỡi cô gái xinh đẹp kia ơi, nàng đi đâu mà đơn chiếc vậy ?

Nàng út cố lấy lại bình tĩnh mà hỏi :

- Người có phải là Châymakirùm không ?

Rắn trả lời :

- Phải chính ta là Chây ma ki rùm đây !

Nàng út mừng rỡ bảo rắn :

- Nếu chàng quả là Châymakirùm thì hãy ngẩng đầu thật cao về phía mặt trời ba lần cho em tin!

Con rắn làm theo lời nàng út. Mỗi lần đầu rắn cất cao, cây rừng phải nghiêng ngả, đất đá bay rào rào. Nàng út bèn kể lại đầu đuôi câu chuyện mình cùng ba chị em cầu nguyện hôm nọ, và đưa việc vua cha cho đi tìm rắn như thế nào - Cuối cùng nàng nói :

- Thôi thì số trời cho sao em chịu thế. Chàng ơi, chàng nghĩ sao? Nếu bằng lòng thì xin chàng cùng em về cung điện, kẻo mẹ cha ở nhà mong đợi.

Nghe xong, rắn bảo nàng út :

- Nàng hãy về thưa lại cùng cha mẹ đi, nếu được cha mẹ ưng thuận xin nàng lại đến đây đón tôi.

Nàng út trở về cung tâu cùng vua cha, và được ưng thuận cưới rắn làm chồng.

Sáng hôm sau nhà vua cho binh lính đưa nàng lên đường. Đến gần chỗ hôm qua thấy con rắn khổng lồ đã chờ sẵn, nàng vội khoe :

- Cha mẹ ưng rồi !

Châmakirùm nói :

- Đến ngày rằm mới là ngày tốt, nàng hãy mời tất cả mọi người đến cung điện dự ngày cưới chúng ta. Nhưng thân hình tôi lớn và dài lắm, ngồi trong nhà không vừa đâu, phải dọn ra sân mà ngồi thôi.

Rồi Châymakirùm dặn nàng út về chuẩn bị nhiều thúng xôi và bỏng chứ chẳng cần rượu thịt gì cả.

Đến ngày hẹn, nhà vua ra lệnh sắp sẵn mọi thứ như lời rắn đã dặn, rồi cùng quần thần ngồi chờ rắn tới. Một lát sau bỗng có tiếng động ầm àm, rồi xuất hiện một con rắn thật lớn và theo sau là vô số rắn rết to nhỏ. Nhà vua, hoàng hậu cùng các tướng lĩnh thấy thế kinh hoảng bỏ chạy táo tác, chẳng ai dám ngồi lại giữ đầu chiếu đón khách. Nơi sân chỉ còn trơ lại một mình nàng út ngồi đấy với nỗi buồn tủi vô hạn. Con rắn lớn bò vào đến sân triều thì cuộn mình thành một đống trên đầu chiếu, lũ rắn rết quây lại chung quanh rồi lượm bống ăn. Ăn no rồi chúng rủ nhau bò vào rừng hết chỉ còn lại một mình con rắn lớn cuộn tròn ngoài sân với nàng công chúa út. Đêm hôm ấy con rắn lớn bò vào cuộn tròn trong buồng cô út. Nàng út nơm nớp lo, đành nằm im.

Đến nửa đêm, bỗng một chàng trai khôi ngô tuấn tú từ trong xác rắn bước ra nhẹ nhàng đến nằm cạnh nàng út. Thấy vậy, chờ cho chàng trai nọ ngủ say, nàng bén kéo nhẹ xác rắn sang một bên rồi châm lửa đốt. Mùi khét làm chàng trai nọ giật mình, vội quờ tay tìm xác rắn, nhưng không thấy đâu nữa. Chàng trai hỏi, nàng bảo:

- Em đã đốt cháy cái xác thành than rồi.

Chàng trai buồn bã nói :

- Anh chưa đến ngày hẹn được trở lại kiếp người, nếu không có xác rắn thì chịu lạnh sao nổi ?

Nàng út liền bảo chàng :

- Chàng chớ sợ lạnh, áo quần nhà mình thiếu gì !

Nói rồi nàng đi lấy áo cho chàng, lấy cả chăn cho chàng đắp đỡ lạnh, và bảo chàng chớ ra ngoài nhà bởi chưa quen với nắng gió.

Cứ thế đến đêm rằm, Châmakirùm trở thành một chàng trai khoẻ đẹp. Nàng út vô cùng mừng rỡ. Từ đó họ sống với nhau thật đằm thắm.

Chẳng bao lâu, nàng út sinh được một cậu con trai xinh xắn, khỏẻ mạnh. Nàng làm lễ đặt tên cho con trai. Ngày ấy hai chị của nàng út cũng đến dự. Hai cô chị lên dòm thấy chồng của em đẹp quá liền sinh lòng ghen ghét. Họ tìm cách chiếm bằng được chồng của em gái.

Đến một ngày nọ, hai cô chị đến rủ nàng út đi tắm. Ngồi trên thuyền tắm, chị cả vờ đòi xem chiếc nhẫn vàng ngày trước mẹ tặng nàng út. Hai cô chị cố ý đánh rơi nhẫn xuống sông. Nàng út tiếc quả nhảy xuống mò thì bị hai chị dìm chết. Hồn nàng nhập vào một con ốc. Sau đó hai chị về nhà giả đò khóc lóc thương tiếc và ngỏ ý với chàng Rắn là nguyện sẽ thay em gái nâng khăn sửa túi cho chàng. Nhưng chàng Rắn không ưng, và ở vậy nuôi con, hy vọng có ngày lại được gặp vợ mình.

Trong vùng ấy có một bà cụ già sống một mình, Bà vẫn mong ước có một người cùng ở để vui nhà cửa và giúp nhau khi tối lửa tắt đèn. Hàng ngày, bà già nọ vẫn phải ra đồng mò cua, bắt ốc để đổi gạo ăn.

Hôm ấy như thường lệ, bà mang giỏ ra đồng, đến trưa bà mò được một con ốc rất to ở ngay bến nước. Bà già thấy lạ đem về nhà. Dọc đường mọi người thấy đều xin đổi gạo. Bà không đổi mà nói rằng :

- Sống bằng này già ta chưa hề thấy có con ốc nào đẹp và lớn như con ốc này, mang về nuôi để xem chơi thôi.

Bà già mang con ốc ấy về thả vào một cái pụ2.

Sáng hôm sau bà già đi làm. Bà vừa ra khỏi nhà được một lúc thì con ốc nọ bò ra khỏi pụ, rồi một người con gái hiện ra. Nàng nhanh nhẹn quét dọn nhà cửa, rồi nấu cơm canh. Khi mọi việc đã xong xuôi nàng đậy lại cẩn thận, rồi lại biến vào vỏ con ốc. Đến trưa bà già nọ đi làm về thấy có cơm nước dọn sẵn, nhà cửa lại quét dọn sạch sẽ thì lạ lắm. Nhưng bà nghĩ, chắc là con cháu trong làng có giỗ gì đấy mang biếu, nên bà điềm nhiên ngồi ăn. Hôm sau đi làm về bà lại thấy mâm cơm dọn sẵn như vậy. Tuy rất ngạc nhiên nhưng vì đói bụng bà lại ngồi ăn, và thầm cảm ơn người nào tốt bụng đã giúp mình. Hôm sau, rồi hôm sau nữa vẫn cứ như vậy. Bà lão bèn nẩy ý rình xem người tốt bụng đó là ai. Sáng hôm ấy, bà lại cắp giỏ ra đi, nhưng đến nửa chừng thì quay lại, nấp vào cánh cửa, chăm chú nhìn vào trong nhà. Một lát sau bà thấy một cô gái từ trong con ốc bước ra, và bắt đầu dọn dẹp nhà cửa. Bà lão rón rén lại phía chiếc pụ, lấy vỏ ốc đập nát, rồi chạy tới ôm chầm lấy cô gái nói :

- Trời quả có mắt, thấy ta nghèo khổ, đơn độc, mới cho cháu về đây đỡ đần ta khi tuổi già yếu, thôi từ nay cháu ở lại với ta, dù nghèo đói cũng rau cháo nuôi nhau cháu ạ.

Cô gái bèn nói với bà cụ :

- Bà ơi, cho cháu vào vỏ ốc, nay chưa đủ ngày đủ tháng cháu ở ngoài lạnh lắm. Cho cháu vào rồi cháu vẫn giúp bà mà.

Bà cụ bảo cô gái :

- Cái vỏ ốc ấy bà vừa đập nát ra rồi, nhà ta có cái tà rồng3 cháu vào tạm đấy mà ở cho khỏi lạnh, vài ba ngày nữa se quen dân thôi.

Từ đấy, cô gái ở với bà cụ, khi nào lạnh nàng lại chui vào trong tà rồng để ẩn náu.

Cô gái bảo bà cụ làm cho mình một khung cửi để dệt vải mang bán lấy tiền nuôi nhau, chứ đừng đi mò cua bắt ốc nữa. Bà cụ nghe lời bèn cho người làm một khung cửi thật tốt, rồi tìm mua tơ sợi về cho cô gái dệt vải. Nàng dệt thật khéo và nhanh vải của nàng dệt ra khác hẳn các loại vải trên thế gian, dệt xong nàng bỏ vào chét4 cho bà già đem bán. Bà già đem vải qua các làng Pòtằng, Pòtànà, rồi Pòpìnì5... để bán, ai cũng đòi xem vải nhưng mặc, chứ dân thường chẳng ai dám may. Bà già mang vải đi từ sáng đến trưa, từ trưa đến chiều cũng chưa bán được tấm nào. Tối về bà lo lắng kể cho cô gái nghe, cô bảo :

- Ngày mai bà mang vải đến làng Hamưli-mưn6 rồi hỏi đến nhà Châymakirùm rao bán, nhất định sẽ bán được.

Hôm sau, bà đến làng đó vào đúng nhà Châymakirùm, khi bà mở vải cho chàng xem thì chàng thấy bông hoa dệt trên vải giống hoa vợ mình ngày trước dệt quá, chàng bèn hỏi giá cả. Bà cụ trả lời :

- Tôi già cả, cô đơn, khổ cực, chàng cho bao nhiêu thì tôi lấy bấy nhiêu, chẳng biết giá cả ra sao cả.

Châymakirùm nghe vậy bèn đem vải vào nhà cất kỹ rồi gọi người mang cơm nước cho bà ăn uống, sau đó trả bà hai cọc tiền đồng. Bà già mừng rỡ định ra về thì Châymakirùm giữ lại, hỏi ai đã dệt vải này. Bà ta lúng túng nói dối là tự dệt lấy. Chàng bảo bà cụ hãy dệt thật nhiều để ngày rằm tới chàng đến xem và mua cả thế.

Hôm đó về đến nhà, bà kể lại với cô gái mọi chuyện và lo lắng, hỏi :

- Chàng Châymakirùm bảo hôm rằm này sẽ tới xem ta dệt, nhưng ta nào có biết dệt, phải làm sao đây cháu ơi !

Cô gái mỉm cười an ủi bà cụ :

- Bà đừng lo, cháu sẽ bày cách cho bà dệt, hôm đó bà cứ ngồi vào khung cửi hễ thấy con ruồi đậu trên sợi nào thì bà cứ kéo sợi ấy lên rồi dệt là được.

Bà già nghe cô gái nói vậy thì yên tâm chờ ngày Châymakirùm đến chơi.

Đến ngày rằm Châymakirùm bế con lên ngựa, tới nhà bà già nọ. Vừa mới bước vào nhà, đứa bé cứ nhìn chằm chặp vào tà rồng mà khóc hoài, dỗ sao cũng không nín. Châymakirùm bỏ đứa bé xuống thì nó chạy tới bên tà rồng chơi đùa và không khóc nữa, chàng Châymakirùm lấy làm lạ, nhưng vẫn chưa tiện hỏi. Chàng nói với bà cụ :

Bà cụ bèn ngồi vào khung cửi và đạp vào "ngựa". Hai hàng chỉ liền tách ra, bà cầm lấy prúc7 chập vào. Bỗng có một con ruồi bay đến, hễ nó đậu vào sợi chỉ nào thì bà nhấc sợi chỉ đó lên và dệt tiếp. Châymakirùm để ý thấy con ruồi nọ cứ bậu hết sợ chỉ này đến sợi chỉ khác thì sinh nghi, bèn lấy quạt quạt cho ruồi bay đi, lúc đó bà già không dệt được nữa.

Chàng đoán chắc trong nhà này còn có một người nào nữa, nên bảo bà cụ dừng lại, và năn nỉ :

- Thưa cụ, chẳng mấy khi tôi đến đây, nhưng nhà bà quả là có nhiều điều lạ lùng đối với tôi.

Chàng chỉ vào cái tà rồng rồi tiếp :

- Không hiểu sao đứa con tôi lại thích cái tà rồng này vậy ? Xin bà hãy cho tôi xem kỹ. Bà hãy thương tôi và đứa nhỏ mà bán cho tôi, bà muốn lấy bao nhiêu tiền cũng được.

Bà già nói với chàng :

- Thưa cậu, dù đói khổ đến đâu tôi cũng không bán cái tà rồng đó, bởi nó là của ông bà để lại, bán đi sợ thất đức với ông bà.

Chàng lại bảo bà già nếu không bán thì xin mở nắp cho xem qua. Bà già đang ngần ngừ, chàng đã xăm xăm bước đến mở nắp tà rồng, nắp vừa bật ra nàng út và Châymakirùm nhận ra nhau. Nàng ôm con vào lòng mà nước mắt tuôn đầm đìa, rồi nàng kể lại sự tình từ ngày bị hai chị giết hại, hoá thân vào con ốc về ở vớibàcubấylâunay.NàngxinchàngChâymakirùm cho ở lại nuôi bà cụ một thời gian nữa cho vẹn nghĩa, vẹn tình. Nhưng chàng Châymakirùm lại mời bà cùng về cung điện ở. Thế là cả vợ chồng bà cháu cùng nhau đi về triều. Vua và hoàng hậu thấy con gái và con rể lại trở về thì vô cùng mừng rỡ. Nàng út kể lại cho cha mẹ nghe dã tâm của hai chị, mà rằng :

- Con không làm điều độc ác với hai chị. Thế mà hai chị nỡ lừa con rồi giết hại con, may mà thần thánh giúp con được tai qua nạn khỏi.

Nhà vua bèn truyền lệnh cho bắt hai người chị trao cho nàng út tuỳ ý xử tội. Châymakirùm quỳ xuống tâu xin với nhà vua và hoàng hậu rộng lòng tha thứ cho lỗi làm của hai chị. Nhà vua nghe chàng rể tâu bày vui lòng tha tội cho hai cô chị, và truyền mở tiệc lớn ăn mừng sự xum họp vợ chồng nàng út.

Mấy tháng sau, các vua láng giềng kéo quân đến đánh chiếm. Nhà vua truyền lệnh cho tướng tả, tướng hữu là chồng của hai cô chị, mang quân đi đánh giặc. Nhưng quân giặc rất đông và mạnh, hai tướng tả, hữu bị địch giết chết, quân lính phải chạy tan tác mỗi người một ngả. Châymakirùm thấy vậy xin được mang quân ra chống giặc. Chàng mang quân ra chặn giặc lại, và nói lớn :

- Hỡi quân lính dại dột, chúng bay muốn toàn mạng thì hãy mau mau lui về. Nếu không ta quyết không tha.

Quân giặc thừa thế hò reo âm ỷ, xông đến. Châymakirùm rút ra một chiếc tù và rồi thổi luôn ba hồi dài. Bỗng từ trong rừng vô vàn loài thú dữ xông ra, lao vào quân giặc. Ong thì đốt, cọp thì cắn xé, gấu thì tát, lợn lòi thì hộc lên, trâu húc, voi đạp... làm cho quân giặc chết la liệt như cá ở suối bị duốc. Những tên sống sót vội chạy toán loạn. Chàng giữ lại được mấy tên, nói với chúng :

- Bọn bay hãy về tâu cùng vua chúng bay mau triều cống hàng phục ta, nếu không ta quyết không dung tha.

Các vua láng giềng nọ sợ hãi vội mang lễ vật đến xin hàng. Còn một tên vua không chịu khuất phục, hắn lại lăm le mang quân đến trả thù. Chàng Châymakirùm lại cho thú rừng đuổi chúng phải chạy tan tác, cuối cùng cũng phải đầu hàng. Từ đó, các lân bang mỗi năm phải mang lễ vật đến triều cống.

Sau khi chàng Châymakirùm dẹp yên quân giặc, nhà vua bèn triệu các quân thần lại để nghị bàn việc triều đình. Vua nói :

- Nay ta đã già yếu, sức lực không còn đủ để cai dân trị nước được nữa, trời đã cho một chàng trai tài ba xuống giúp ta chăn dắt muôn dân, đó là Châymakirùm, phò mã của ta. Nay ta nhường lại đất nước này, muôn dân này cho Châymakirùm cai trị. Các người nghĩ sao ?

Triều thần đều lấy làm phấn khởi, tôn Chây-makirùm làm vua, nàng út làm hoàng hậu. Chây-makirùm và nàng út sống vô cùng hạnh phúc.

Còn hai cô chị, vì xấu hổ với nàng út mà không bao giờ dám nhìn mặt nàng nữa. Rồi một hôm hai cô chị bỏ lại tất cả nhà cửa, vàng bạc châu báu rủ nhau đi đâu mất tích.