Folktales of Cham People
This collection brings together 58 stories from the rich oral and literary traditions of the Cham people. 32 tales were selected from materials held by the Centre and shared by individuals and families in Cham villages in Ninh Thuận and Bình Thuận. 26 tales were collected by Tuấn Dũng from books and magazines. Stories about Po Nai and Po Ri Yak sit alongside tales rooted in Cham customs and spiritual life. Together, they offer insights into how Cham communities have told stories about love, work, justice, and courage.

40. Cậu gạo

Ngày xưa có một ông vua rất hiếu chiến lòng dạ tham lam và rất độc ác. Cũng vào thời ấy có một chàng trai mồ côi cha mẹ từ thuở nhỏ tên là Cậu Gạo. Tuy đói rách lang thang, nhưng chàng trai rất khôi ngô tuấn tú và lòng dũng cảm, chàng hay giúp đỡ mọi người trong lúc hoạn nạn khó khăn. Cho nên ai ai cũng mến phục. Chàng rất căm ghét nhà vua vì nhà vua quá độc ác và ích kỷ nên chàng luôn luôn chống đối bởi vì thế cho nên chàng bị nhà vua ghét bỏ. Rồi một hôm nhà vua truyền lệnh bắt và đầy chàng ra tận hòn đảo xa xăm.

Ở nơi xa xăm hẻo lánh ấy, chàng tìm lập kế sinh nhai. Chàng tìm thấy một giếng nước ngọt và một hang đá để ẩn náu, chàng làm một cây cung để săn bắn thú rừng và tìm hái hoa quả để sinh sống qua ngày, lấy đất sét nặn làm nồi niêu để dùng nấu thức ăn.

Chàng đi khắp mọi hướng, chàng tìm thấy rất nhiều trầm hương và ngà voi, nhưng chàng không biết đó là những vật quý giá nhất. Mùa đông đến chàng lấy cây trầm hương ra đốt để sưởi ấm, mùi trầm lan toả thơm tho thấm vào da thịt như tăng thêm sức mạnh cho chàng.

Vào lúc ấy có một chiếc tàu buôn đi ngang qua trông thấy khói và mùi thơm trầm hương liền ghé thuyền vào. Bọn họ nhìn thấy trầm hương và ngà voi nhiều vô kể, họ lấy quần áo và thức ăn để đổi lấy trầm và ngà voi, họ mừng rỡ chất trầm và ngà voi lên đầy thuyền quay về đất liền. Về đến đất liền họ lấy một ít để dâng lên nhà vua. Nhà vua khi trông thấy những vật quý giá ấy thì rất sửng sốt, bèn tra hỏi (vì nhà vua có lòng dạ tham lam và độc ác), nhà vua cho một số tướng sĩ đi thám thính cố tìm ra người có những vật quý giá ấy để bắt và tìm cho thật nhiều trầm, ngà voi đem dâng cho ngài. Khi quan quân đến nơi thì họ nhận ra chính là Cậu Gạo, các tướng sĩ liền trao chiếu chỉ vua ban ra bắt chàng phải thi hành đúng ngày giờ như trên xong họ quay trở về đất liền.

Nơi hòn đảo, Cậu Gạo đi tìm kiếm trầm và ngà voi để dâng lên nhà vua, chàng gặp một khúc trầm hương nhẫn bóng và một mùi thơm kỳ lạ khác hẳn mùi trầm mà chàng tìm thấy lâu nay, chàng bèn lấy đem về nhà dùng làm gối để gối đầu. Đến lúc mặt trời lặn dưới chân núi chàng mới quay trở về nhà thì chàng rất lấy làm kinh ngạc khi thấy một mâm cơm ai để sẵn, trên mâm là những món sơn hào hải vị, đang đói chàng chẳng kịp suy nghĩ ăn một hơi hết sạch. Trong ba ngày liên tiếp cứ đều diễn ra như vậy, nên lần này chàng quyết tâm theo dõi. Chàng thấy từ trong khúc trầm hương hiện ra một người con gái nhan sắc tuyệt vời, từ khuôn mặt đến toàn thân nàng chiếu những ánh hào quang rực rỡ làm chàng loá mắt. Nàng con gái rất tự nhiên, quét dọn nhà cửa và lo thức ăn. Chàng Gạo thấy như vậy bèn lén vào lấy khúc trầm hương đem đi giấu. Đến lúc lo cơm nước xong nàng định biến vào nhưng không kịp. Rồi cũng từ đó hai người thành vợ thành chồng.

Đã đúng ngày giao hẹn, nhà vua sai quân lính đến hòn đảo để chở hàng về, vừa đặt chân đến hòn đảo họ thấy Cậu Gạo có người vợ rất xinh đẹp liền quay về trình báo lên nhà vua. Nhà vua độc ác tìm kế hăm hại chàng để chiếm đoạt người con gái về làm vợ mình, bèn ra lệnh cho Cậu Gạo phải đi tìm gấp sữa cợp, gấu và cá sấu đem về cho nhà vua nhỏ mắt, bắt chàng phải tìm cho bằng được sữa và cho vào lọ thuỷ tinh đem đến dâng vua.

Đúng hẹn Cậu Gạo mang sữa đựng vào lọ thuỷ tinh dâng lên nhà vua. Nhà vua nhìn thấy thì lấy làm kinh sợ, lòng căm tức càng tăng thêm. Nhà vua liền nghĩ ra kế khác và lần này thì ngài yên tâm, Cậu Gạo sẽ không còn lối thoát. Nhà vua truyền cho chàng làm gấp chiếc cầu bắc ngang qua bờ biển để nhà vua dạo chơi và ngắm cảnh trời nước mênh mông, đúng trong một tuần lễ sau phải hoàn tất nếu không sẽ không toàn tính mạng.

Lần này, nàng kêu gọi tất cả các loài thuỷ tộc ở dưới biển đến để làm, chỉ trong nháy mắt đã hoàn thành một chiếc cầu rực rỡ mang nhiều màu sắc cầu vồng sáng lấp lánh, một chiếc cầu bằng thuỷ tinh trong suốt bắc từ hòn đảo đến đất liền. Chàng Gạo thân hành đến mời nhà vua, nhà vua cho phép tất cả bá quan văn võ cùng đi dạo. Đến nơi ngoài sức tưởng tượng của ngài chiếc cầu vồng hiện ra rực rỡ muôn màu sắc lẫn với màu xanh ngọc bích của biển tạo nên một cảnh đẹp không gì tả xiết. Nhà vua thích chí cười vang, tiếng cười của ngài gây kinh động các loài thuỷ tộc ở dưới biển. Chúng chạy tán loạn làm cho chiếc cầu chao đảo và tan rã. Nhà vua và tất cả quan quân của triều đình đều rơi chìm xuống biển, thế là hết đời một ông vua tham lam và tàn bạo.

Nhân dân vui sướng ăn mừng, cùng nhau kéo đến hòn đảo mời hai vợ chồng Cậu Gạo trở về quê hương, tôn lên làm vua. Từ đấy bình yên thịnh trị, đời sống nhân dân ổn định, yên vui và hạnh phúc.

Title:
Folktales of Cham People
Authors:
Contributor: Center for Cham Studies, Ninh Thuan
Resource Types:
Text
Place of Publication:
Vietnam
Date Created:
2000
Formats:
Digital
Languages:
Vietnamese
Subjects:
Ethnic Nationalities--Vietnam, Folk literature, Vietnamese
Publisher:
Ethnic Culture Publishing House
Access Condition:
Open access for educational and research purposes; commercial use prohibited.