Những lá thư thời chiến với lịch sử, truyền thống và văn hóa dân tộc là tập kỷ yếu hội thảo khoa học được tổ chức tại Hà Nội vào ngày 25 tháng 7 năm 2017, nhân kỷ niệm 70 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ (1947–2017). Hội thảo do Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc phối hợp với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh, Quỹ Mãi mãi tuổi 20 và Hành trình “Mỗi nén hương một tấm lòng” tổ chức. Tập kỷ yếu quy tụ hơn 30 bài tham luận của các nhà sử học, nhà nghiên cứu, nhà giáo, nhà báo, cựu chiến binh, cựu tù chính trị, sinh viên và thân nhân những người từng trải qua chiến tranh. Các bài viết tập trung khảo sát giá trị lịch sử, văn hóa, văn học và giáo dục của những lá thư thời chiến, đặc biệt là tuyển tập Những lá thư thời chiến Việt Nam do nhà văn Đặng Vương Hưng sưu tầm, biên soạn và giới thiệu. Thông qua việc tiếp cận thư từ thời chiến như những nguồn sử liệu trực tiếp, các tác giả phân tích đời sống cá nhân, tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước, sự hy sinh và những trải nghiệm tinh thần của con người trong hoàn cảnh chiến tranh. Bên cạnh việc làm rõ giá trị tư liệu và nhân văn của những lá thư, tập kỷ yếu còn đề cập đến vấn đề bảo tồn thư từ thời chiến như một loại hình di sản tư liệu, khả năng ứng dụng trong nghiên cứu và giảng dạy lịch sử, cũng như vai trò của những tư liệu cá nhân trong việc lưu giữ và trao truyền ký ức chiến tranh giữa các thế hệ. Với cách tiếp cận liên ngành, tập kỷ yếu là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị đối với các nghiên cứu về lịch sử Việt Nam, di sản văn hóa, ký ức chiến tranh, thư từ cá nhân và mối quan hệ giữa tư liệu lịch sử với bản sắc dân tộc.

Những lá thư thời chiến Việt Nam là tuyển tập những bức thư cá nhân được viết trong các cuộc chiến tranh ở Việt Nam trong thế kỷ XX, do nhà văn, cựu chiến binh Đặng Vương Hưng sưu tầm, biên soạn và giới thiệu. Được Nhà xuất bản Công an Nhân dân ấn hành năm 2015, nhân kỷ niệm 40 năm ngày thống nhất đất nước, tuyển tập tập hợp những lá thư của các chiến sĩ, người dân, cán bộ cách mạng và gia đình họ. Những bức thư mang đến góc nhìn trực tiếp và chân thực về trải nghiệm của con người trong chiến tranh, phản ánh các mối quan hệ cá nhân, đời sống gia đình, lòng yêu nước, sự hy sinh và những cung bậc cảm xúc trong hoàn cảnh chiến tranh. Cùng với các thông tin về bối cảnh lịch sử và tiểu sử người viết, tuyển tập lưu giữ những câu chuyện riêng tư của các cá nhân có cuộc đời gắn liền với những biến động của lịch sử. Là tập hợp các nguồn sử liệu gốc, cuốn sách cung cấp nguồn tư liệu có giá trị cho các nhà nghiên cứu quan tâm đến lịch sử Việt Nam, nghiên cứu chiến tranh và ký ức, lịch sử xã hội và tự sự cá nhân. Đồng thời, tuyển tập góp phần bảo tồn di sản tư liệu Việt Nam thông qua việc tập hợp và giới thiệu những bức thư cùng các ghi chép cá nhân vốn có thể chỉ được lưu giữ trong phạm vi gia đình.

Thư ra Bắc là bộ sưu tập những lá thư viết tay và phong bì do phóng viên chiến trường Phạm Nghĩa gửi cho vợ là bà Nguyễn Thị Loan, cán bộ của Thông tấn xã Việt Nam. Những phong bì không có tem thư, được ghi dòng chữ “Thư ra Bắc”, phản ánh những điều kiện đặc thù của việc trao đổi thư từ trong thời kỳ chiến tranh. Bộ sưu tập bao gồm những lá thư viết tay trên giấy đã ngả màu theo thời gian, cùng các phong bì gốc ghi địa chỉ người nhận tại số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội. Trên các phong bì còn lưu giữ những ký hiệu, mã số và ghi chú viết tay, trong khi nội dung thư mang đến những góc nhìn riêng tư về trải nghiệm, tình cảm và mối quan hệ của những con người phải sống xa nhau trong hoàn cảnh chiến tranh. Không chỉ là những trao đổi tình cảm giữa hai vợ chồng, các tài liệu này còn cung cấp những thông tin có giá trị về đời sống cá nhân của các phóng viên chiến trường Việt Nam và gia đình họ. Bộ sưu tập cho thấy vai trò của thư từ trong việc duy trì sự gắn kết tình cảm giữa những khoảng cách địa lý và những biến động do chiến tranh gây ra. Là nguồn sử liệu gốc, những lá thư góp phần ghi lại lịch sử chiến tranh Việt Nam, đặc biệt là trải nghiệm của những người làm báo tại chiến trường. Việc bảo tồn bộ sưu tập tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu tìm hiểu mối liên hệ giữa hoạt động báo chí, đời sống gia đình, ký ức cá nhân và lịch sử xã hội trong thời kỳ chiến tranh.

Nhật ký Võ Minh là bộ sưu tập những ghi chép cá nhân trong thời kỳ chiến tranh của cựu chiến binh Võ Minh, chồng của nữ cựu chiến binh Kim Cương, hiện đang sinh sống tại tỉnh Hà Tĩnh. Bộ sưu tập được lưu giữ trong một tập hồ sơ có ghi chú viết tay, xác định nội dung là những dòng nhật ký và ghi chép của ông Võ Minh. Trên bìa tài liệu có ghi năm sinh 1949, ngày nhập ngũ 14/7/1968 và năm xuất ngũ 1976. Các địa danh Kỳ Phương, Kỳ Anh và Hà Tĩnh cũng được đề cập, cung cấp những thông tin về quê quán và bối cảnh địa lý gắn liền với cuộc đời ông. Là tập hợp các bản thảo cá nhân, Nhật ký Võ Minh có tiềm năng cung cấp những góc nhìn trực tiếp về trải nghiệm của người lính Việt Nam trong và sau chiến tranh. Những ghi chép này có thể góp phần làm sáng tỏ đời sống quân ngũ, suy nghĩ và cảm xúc cá nhân, cũng như mối liên hệ giữa cuộc đời mỗi con người với những biến động lịch sử. Không chỉ mang giá trị lịch sử, những trang nhật ký còn là một phần của di sản tư liệu cá nhân, lưu giữ ký ức và trải nghiệm của một cựu chiến binh có cuộc đời gắn liền với chiến tranh. Bộ sưu tập góp phần bổ sung nguồn tư liệu cho nghiên cứu lịch sử xã hội và lịch sử quân sự Việt Nam, đặc biệt trong việc tìm hiểu vai trò của nhật ký cá nhân và tư liệu gia đình đối với việc ghi chép trải nghiệm thời chiến, bảo tồn ký ức cá nhân và ký ức cộng đồng.

Sổ tay thơ là tập hợp những bài thơ, ghi chép cá nhân và các đoạn trích văn học được viết tay trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam. Các ghi chép có niên đại chủ yếu vào nửa cuối năm 1968, bao gồm những sáng tác cá nhân và các bài thơ được chép lại từ những tác giả khác, phản ánh hoạt động sáng tác, sưu tầm và chia sẻ thơ ca trong hoàn cảnh chiến tranh. Danh tính người biên soạn hiện chưa được xác định. Phạm vi thời gian đầy đủ của tài liệu cũng như tác giả của từng bài thơ vẫn cần được tiếp tục khảo sát và xác minh. Nội dung cuốn sổ xoay quanh các chủ đề tình yêu, sự chia xa, nỗi nhớ quê hương, tình bạn, đời sống quân ngũ và niềm mong đợi ngày đoàn tụ. Những bài thơ như Sinh nhật Mùa thu, Nhớ Đông và Mấy bài thơ trăng thể hiện những tình cảm riêng tư đan xen với trải nghiệm chiến tranh. Một số đoạn thơ nhắc đến dãy Trường Sơn, những chuyến hành quân và ký ức về người thân yêu. Các ghi chép đề ngày từ tháng 9 đến tháng 12 năm 1968 cho thấy cuốn sổ có thể đã được sử dụng để lưu giữ những trải nghiệm, quan sát và cảm xúc cá nhân qua thơ ca. Cuốn sổ cũng phản ánh sự lưu truyền thơ ca trong các mối quan hệ cá nhân và cộng đồng quân nhân thời chiến. Một số bài thơ có ghi tên tác giả khác, cho thấy người biên soạn có thể đã chép lại những sáng tác được đọc, nghe hoặc trao đổi với người khác. Đây là một biểu hiện của đời sống văn học không chính thức, khi những cuốn sổ tay trở thành phương tiện lưu giữ và chia sẻ thơ ca ngoài hệ thống xuất bản. Về hình thức, cuốn sổ có kích thước nhỏ, gồm những trang giấy đã ngả màu, với nội dung được viết tay chủ yếu bằng mực xanh. Những vết mực loang, nét chữ phai mờ, dấu sửa chữa và mép giấy sờn cũ phản ánh quá trình sử dụng và lưu giữ tài liệu. Là nguồn tư liệu lịch sử và văn học gốc, Sổ tay thơ có giá trị đối với việc nghiên cứu thơ ca thời chiến, đời sống thường nhật, ký ức cá nhân và mối quan hệ giữa văn học với trải nghiệm chiến tranh. Cuốn sổ góp phần bảo tồn di sản tư liệu cá nhân, đồng thời mở ra góc nhìn về cách con người sử dụng thơ ca để bày tỏ cảm xúc, duy trì những mối liên hệ tình cảm và ghi lại trải nghiệm của bản thân trong những năm tháng chiến tranh.