Ngày 14/4, mở đầu cho Tuần lễ Điện ảnh, Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam – Trường Đại học Fulbright Việt Nam, phối hợp cùng Fulbright Digital Humanities Lab, đã tổ chức buổi trò chuyện với chủ đề: “Tái hiện lịch sử trên màn ảnh: Hành trình Địa Đạo cùng đạo diễn Bùi Thạc Chuyên.”

Cuộc trò chuyện được dẫn dắt bởi TS. Vũ Minh Hoàng, một cố vấn viên quan trọng của Digitizing Việt Nam.

Sự kiện mang đến cho sinh viên Fulbright cơ hội hiếm có để gặp gỡ vị đạo diễn tài năng, lắng nghe những câu chuyện hậu trường đầy cảm xúc và cùng nhau suy ngẫm về hành trình tái hiện một giai đoạn lịch sử hào hùng nhưng khốc liệt của dân tộc.

Chiến tranh du kích: Khi nhân dân làm chủ cuộc chiến

Chia sẻ với khán giả, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên cho biết điều khiến ông xúc động nhất khi thực hiện Địa Đạo chính là việc khắc họa được một công trình vĩ đại – hệ thống địa đạo Củ Chi – do chính đôi tay và trí tuệ của người dân Việt Nam kiến tạo nên.
 

Theo ông, điểm đặc biệt nhất của chiến dịch Củ Chi là đây thực sự là một cuộc chiến tranh nhân dân, nơi mọi người dân đều góp sức bằng những gì mình có – từ súng ống, chông bẫy, cho đến ý chí kiên cường, tinh thần đoàn kết và lòng quyết tâm bất khuất.

"Nếu nói về mạnh hay yếu, thì họ – [người Mỹ] – đương nhiên là mạnh, rất mạnh. Mặt đất Củ Chi lúc đó trọc lóc. Cây cối, nhà cửa đều bị thiêu rụi, nhưng người dân vẫn bám trụ. Đó là chiến tranh du kích, là chiến tranh nhân dân. Đó cũng là tinh thần địa đạo xuyên suốt bộ phim: Bằng mọi giá phải bám trụ đến cùng."

Cuộc chiến Củ Chi là minh chứng sống động cho chiến lược chiến tranh du kích do Chủ tịch Hồ Chí Minh và các lãnh đạo cách mạng đề xướng – với các lực lượng hoạt động độc lập, sáng tạo và linh hoạt trong cách đánh. Khi được trao quyền, người dân đã chiến đấu bằng những cách thức chưa từng có tiền lệ.

Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên chia sẻ về hành trình làm phim với sinh viên Fulbright.

Địa đạo Củ Chi: Công trình kiến trúc của tinh thần ngẫu hứng

Không chỉ là biểu tượng cho lòng quả cảm và trí tuệ Việt Nam, hệ thống địa đạo Củ Chi còn mang đậm dấu ấn của kiến trúc tự phát – được hình thành dần dần dựa trên nhu cầu thực tiễn, chứ không theo một bản thiết kế cố định.

"Có khi một người đào một nhánh địa đạo, rồi phải gõ sang bên kia để nghe xem có ai đáp lại không. Nếu nghe thấy tiếng vọng thì biết là gần giao nhau – và phải đổi hướng đào."

Với đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, làm phim về địa đạo là một thử thách cực kỳ lớn: không gian chật hẹp, tối tăm và thiếu ánh sáng khiến việc quay phim trở nên gần như bất khả thi.
 

Chính vì vậy, "Mặt trời trong bóng tối" không chỉ là câu chuyện về những địa đạo năm xưa, mà còn là biểu tượng cho nỗ lực của đoàn làm phim: đưa ánh sáng điện ảnh soi rọi vào những ký ức lịch sử vốn bị chôn giấu dưới lòng đất.

Tình yêu và sự sống giữa lằn ranh sinh tử

Sinh viên Fulbright đặt câu hỏi cho Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên về các tình tiết trong phim.

Trước câu hỏi về những cảnh "nóng" trong phim, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên thẳng thắn chia sẻ:

"Một bộ phim chiến tranh mà chỉ toàn đánh đấm thì không thật."

Từ những buổi phỏng vấn sâu với nhân chứng lịch sử, ông nhận ra rằng phía sau những câu chuyện tuyên truyền là muôn vàn lát cắt đời thường – chân thật, xúc động và đầy tính nhân bản.

Những cảnh nhạy cảm trong phim vì vậy là cần thiết để khắc họa trọn vẹn bản chất con người trong chiến tranh: những người lính không chỉ chiến đấu, mà còn yêu thương, khát khao sống, và mơ ước những điều giản dị.

Với chi tiết về đứa con trong bụng nhân vật Út Khờ, đạo diễn cố tình để ngỏ danh tính người cha – đúng với tinh thần phim tài liệu, mời gọi khán giả cùng suy ngẫm và tự tìm câu trả lời.

Trách nhiệm với lịch sử và dân tộc

"Kỷ niệm 50 năm đất nước hòa bình, mình phải làm một điều gì đó thật đặc biệt."

Ngay từ đầu, đạo diễn xác định đây không chỉ đơn thuần là một bộ phim, mà còn là một hành trình ghi chép ký ức – bằng cách tìm gặp và lắng nghe những người từng sống, từng chiến đấu dưới lòng địa đạo.
Nhiều nhân chứng nay đã không còn. Vì vậy, Địa Đạo trở thành một lời tri ân, một di sản tinh thần dành cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Sinh viên và nhân viên Fulbright chụp hình lưu niệm cùng Đạo diễn Bùi Thạc Chuyên.

Những thước phim chân thực, xúc động và đầy ám ảnh đã đưa người xem trở về với quá khứ – nơi chiến tranh diễn ra khốc liệt nhưng cũng thấm đẫm tình người. Qua đó, thế hệ trẻ phần nào cảm nhận được sự tàn khốc của bom đạn, cũng như những hy sinh thầm lặng nhưng to lớn của cha ông đi trước.