Khi xã hội ngày càng hiện đại, con người có còn cần đến tôn giáo? Đây là một trong những câu hỏi lớn của khoa học xã hội thế kỷ XX. Nhiều học giả từng cho rằng quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa và phát triển khoa học sẽ khiến tôn giáo dần mất đi vai trò trong đời sống. Tuy nhiên, trường hợp Việt Nam sau Đổi Mới lại đặt ra một góc nhìn khác.

Trong Modernity and Re-enchantment: Religion in Post-revolutionary Vietnam (2007), do nhà nhân học Philip Taylor chủ biên, mười hai học giả đã cùng nhau phác họa một bức tranh toàn diện về sự biến đổi của đời sống tôn giáo ở Việt Nam sau năm 1986. Thay vì xem tôn giáo là tàn dư của quá khứ hay là một thực thể chỉ "tồn tại sót lại" sau cách mạng, cuốn sách cho thấy các thực hành tín ngưỡng và tôn giáo đang không ngừng thích ứng với những chuyển biến của xã hội hiện đại.

Thông qua các nghiên cứu dân tộc học được thực hiện trên nhiều vùng miền, tuyển tập đưa người đọc đến với những không gian rất đa dạng của đời sống tôn giáo Việt Nam: từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, lên đồng, các tín ngưỡng dân gian, đến Phật giáo, Công giáo và các mạng lưới tôn giáo xuyên quốc gia. Mỗi trường hợp đều cho thấy tôn giáo không đứng ngoài tiến trình đổi mới mà đang tham gia trực tiếp vào việc định hình bản sắc cá nhân, quan hệ cộng đồng, đời sống kinh tế, ký ức lịch sử và những cách con người tìm kiếm ý nghĩa trong một xã hội đang thay đổi nhanh chóng.

Điểm đặc biệt của công trình nằm ở khái niệm "re-enchantment" (tái mê hóa). Nếu Max Weber từng sử dụng khái niệm disenchantment (giải mê) để mô tả một thế giới ngày càng được lý tính hóa, thì Philip Taylor cho rằng Việt Nam lại cho thấy một chiều hướng khác: chính hiện đại hóa và hội nhập toàn cầu đã tạo ra những điều kiện mới để các thực hành tôn giáo và tín ngưỡng phục hưng, thích ứng và phát triển. Nói cách khác, hiện đại hóa không nhất thiết dẫn đến thế tục hóa.

Bên cạnh giá trị lý luận, Modernity and Re-enchantment còn được đánh giá cao bởi khối lượng tư liệu thực địa phong phú và cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa nhân học, lịch sử, xã hội học và nghiên cứu tôn giáo. Gần hai thập niên sau khi xuất bản, đây vẫn là một trong những công trình nền tảng của nghiên cứu tôn giáo Việt Nam đương đại và thường xuyên được trích dẫn trong các nghiên cứu về Việt Nam học, Đông Nam Á học cũng như nhân học tôn giáo.

Đối với những ai quan tâm đến lịch sử văn hóa Việt Nam, tín ngưỡng dân gian hay mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, cuốn sách không chỉ cung cấp những nghiên cứu trường hợp giàu chiều sâu mà còn gợi mở một câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị đến hôm nay: Liệu hiện đại hóa có thực sự làm thế giới trở nên "ít thiêng" hơn, hay nó đang tạo ra những hình thức thực hành và trải nghiệm tôn giáo mới?