Trong bối cảnh điện ảnh Việt Nam đương đại đang chuyển mình mạnh mẽ, Song Lang của đạo diễn Leon Le nổi lên như một tác phẩm đặc biệt, không chỉ bởi ngôn ngữ hình ảnh giàu chất thơ mà còn bởi cách bộ phim mở ra những không gian cảm xúc vượt khỏi các khuôn khổ quen thuộc. Được sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam vào những năm cuối của thập kỉ trước, Song Lang đưa người xem trở về Sài Gòn thập niên 1980, nơi một mối quan hệ dần hình thành giữa một tay đòi nợ thuê và một nghệ sĩ cải lương, hai con người tồn tại ở ranh giới giữa nghệ thuật, bạo lực và đời sống.

Bộ phim đồng thời là một lời tri ân sâu sắc đối với nghệ thuật cải lương, không chỉ như một loại hình biểu diễn mà còn như một cấu trúc cảm xúc, nơi những bi kịch, khao khát và sự gắn bó được diễn đạt thông qua giọng hát, động tác và không gian sân khấu. Chính trong cấu trúc này, Song Lang khắc họa một mối quan hệ giữa hai người đàn ông với sự tinh tế hiếm thấy, tránh né các nhãn dán cố định để thay vào đó gợi mở một phổ rộng các hình thái tình cảm: từ gắn bó, đồng cảm, đến những rung động mang tính lãng mạn và khát khao.

Trong khoảng hơn mười lăm năm trở lại đây, điện ảnh Việt Nam đã phát triển với tốc độ nhanh chóng, song song với sự thay đổi rõ rệt trong thái độ xã hội đối với giới tính và các mối quan hệ đồng giới. Nếu như trước đây, biểu đạt LGBTQ trong phim ảnh gần như vắng bóng, thì giai đoạn gần đây đã chứng kiến một sự chuyển hướng quan trọng: từ chỗ né tránh sang dần chấp nhận, và rộng hơn là tái hình dung các mối quan hệ cảm xúc giữa những người cùng giới. Song Lang đứng ở tuyến đầu của sự chuyển dịch này, không chỉ vì nó “đại diện” cho một bản dạng, mà vì nó đặt lại câu hỏi về chính cách chúng ta hiểu tình cảm, dục tính và sự gắn kết giữa con người với nhau.

Bài nói chuyện với đạo diễn Leon Le tại Viện Nghiên cứu Đông Á, Đại học Columbia, đi sâu vào chính những chuyển động này, từ sự hình thành của điện ảnh Việt Nam như một ngành công nghiệp mới nổi, đến sự mở rộng khái niệm về tình dục và quan hệ vượt ra ngoài các đối lập đơn giản giữa dị tính và đồng tính. Trong đối thoại này, Song Lang được đặt vào một dòng chảy văn hóa rộng hơn, nơi những mối quan hệ đồng giới không chỉ được nhìn qua lăng kính “giải phóng”, mà còn như một phần của lịch sử dài lâu về những kết nối cảm xúc đa dạng trong xã hội Việt Nam.

Leon Le, người rời Việt Nam sang Mỹ từ năm 13 tuổi và trưởng thành trong môi trường sân khấu nhạc kịch tại New York, mang đến cho Song Lang một cái nhìn vừa nội tại vừa xuyên biên giới. Trước đó, các phim ngắn của anh như Dawn (2013) và My Mother (2014) đã giành nhiều giải thưởng quốc tế, trong đó có các hạng mục dành cho phim và đạo diễn xuất sắc, cũng như phim ngắn LGBTQ nổi bật. Với Song Lang, Leon Le không chỉ tiếp tục mối quan tâm về các mối quan hệ đồng giới, mà còn đặt chúng vào một không gian thẩm mỹ và lịch sử đặc thù của Việt Nam.

Song Lang không chỉ là một bộ phim để xem, mà còn là một điểm khởi đầu để suy nghĩ, về cải lương như ký ức văn hóa sống động, về Sài Gòn như một không gian hoài niệm được kiến tạo, và về những cách con người gắn kết với nhau vượt ra ngoài những phân loại sẵn có.

Xem toàn bộ cuộc nói chuyện với đạo diễn Leon Le về phim Song Lang trên nền tảng Digitizing Việt Nam: 

https://www.digitizingvietnam.com/vi/pedagogy/vietnam-history-culture-politics-lectures/song-lang