“Bánh mì nóng đây, bánh mì nóng giòn đây, bánh mì nóng đây, bánh mì đặc ruột đây…”

"Ai xôi đây, xôi cúc, xôi bắp, đậu đen đậu phộng đây…”

“Bắp mỹ bắp nếp đây, mười nghìn ba trái bắp nếp, ba trái bắp nếp mười nghìn, bắp nếp bắp mỹ đây…”

Từ những con phố Hà Nội, các khu chợ miền Trung đến những con hẻm ở Thành phố Hồ Chí Minh và miền Tây Nam Bộ, tiếng rao hàng rong từ lâu đã trở thành một thành tố quen thuộc trong cảnh quan âm thanh của đời sống Việt Nam. Không đơn thuần phục vụ hoạt động trao đổi hàng hóa, những lời rao còn phản ánh đặc điểm ngôn ngữ vùng miền, phương thức mưu sinh, tập quán tiêu dùng và những biến đổi của không gian đô thị.

Digitizing Việt Nam trân trọng giới thiệu bộ sưu tập số “Tiếng rao hàng rong Việt Nam” (Street Cries of Vietnam), với nguồn tư liệu từ Vietnam Sound Library và Lưu Chữ.

Bộ sưu tập tập hợp các bản ghi âm tiếng rao được thực hiện tại nhiều địa phương trên cả nước trong giai đoạn 2017–2024, bao gồm Hà Nội, Huế, Hội An, Quy Nhơn, Đà Lạt, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Sóc Trăng và Đồng Tháp. Các tư liệu ghi nhận nhiều hình thức rao bán khác nhau: tiếng rao trực tiếp bằng giọng người bán, lời rao được thu sẵn và phát qua loa, tiếng chuông báo hiệu, cùng những đoạn nhạc gắn với hoạt động buôn bán lưu động.

Đặc biệt, lời rao không chỉ cung cấp thông tin về mặt hàng mà còn cho thấy sự phong phú trong cách sử dụng ngôn ngữ và nghệ thuật giao tiếp dân gian.

Chẳng hạn, tại Quy Nhơn năm 2018, một người bán giày sử dụng những câu nói có nhịp điệu, lối chơi chữ và cách diễn đạt giàu tính khẩu ngữ để thu hút khách hàng:

“Ăn bao nhiêu cũng hết chứ sắm là còn nha. Ăn trầu nhả bả uống thuốc thì bị vạ. Ở đây chỉ có 150 ngàn đồng một đôi nam nữ trai gái gì bên đây cũng đồng giá luôn, tha hồ mà lựa xài luôn mấy anh chị. [...] Lúc có mà không mua mà lúc cần mua là không có đâu nha mấy anh chị. Bữa nay em đặc biệt em thanh lý là chỉ có 150 ngàn đồng một đôi giày bata thời trang nam nữ đồng giá luôn nha.Rồi quanh là cua mà quẹo là lựa luôn nha mấy anh chị. Đừng có bỏ lỡ qua cơ may dịp tốt này nha mấy anh chị. Lâu lâu em mới thanh lý một kỳ chứ không phải cô Lan bánh mì đâu mà ngày nào ngồi chợ mấy anh chị mình gặp nha.”

Trong khi đó, tại Hội An năm 2017, tiếng rao giản dị “Chè đậu xanh chè kem” được cất lên trực tiếp bằng giọng người bán, thay vì thông qua thiết bị khuếch đại âm thanh.

Những tư liệu như vậy cho phép chúng ta tiếp cận tiếng rao từ nhiều góc độ nghiên cứu: ngôn ngữ học, dân tộc học, nhân học đô thị, lịch sử đời sống thường nhật và nghiên cứu âm thanh (sound studies). Cách phát âm, ngữ điệu, nhịp điệu, từ vựng địa phương và phương thức truyền tải lời rao đều có thể trở thành đối tượng khảo sát, đối chiếu giữa các vùng miền và thời điểm ghi âm.

Trong bối cảnh môi trường âm thanh đô thị không ngừng biến đổi, việc sưu tầm, số hóa và tổ chức các bản ghi tiếng rao góp phần bảo tồn những tư liệu về các thực hành văn hóa thường nhật vốn ít được lưu giữ trong các loại hình văn bản truyền thống. Đồng thời, bộ sưu tập mở ra khả năng nghiên cứu mối quan hệ giữa âm thanh, không gian công cộng, sinh kế và ký ức cộng đồng.

Khám phá bộ sưu tập tại Digitizing Việt Nam tại đây.

Nguồn tư liệu âm thanh: Vietnam Sound Library và Lưu Chữ.

Digitizing Việt Nam trân trọng ghi nhận và cảm ơn những đóng góp của Vietnam Sound Library và Lưu Chữ trong việc sưu tầm, ghi lại và lưu giữ các âm thanh của đời sống Việt Nam.