Dấu vết của cấu trúc song tiết trong tiếng Việt thế kỷ XIV: Chữ Nôm trong văn bia núi Hộ Thành (II)
Được xuất bản vào năm 2006 trong tập 6 của Ajia Gengo Ronshū (アジア言語論叢, Asian Languages Review), do Viện Nghiên cứu Ngoại ngữ, Đại học Ngoại ngữ Thành phố Kobe phát hành, bài viết bằng tiếng Anh của Masaaki Shimizu, Lê Thị Liên và Shiro Momoki có nhan đề “Dấu vết của cấu trúc song tiết trong tiếng Việt thế kỷ XIV: Chữ Nôm trong văn bia núi Hộ Thành (II)” (The Trace of Dissyllabicity of Vietnamese in the 14th Century: Chữ Nôm Characters Contained in the Inscription of Hộ Thành Mountain (II)). Bài viết giới thiệu và phân tích văn bia số 5 tại núi Non Nước (Hộ Thành), tỉnh Ninh Bình, có khả năng được khắc vào năm 1383, đặc biệt tập trung vào những thông tin về ngữ âm được lưu giữ trong các chữ Nôm trên văn bia. Tiếp nối nghiên cứu trước đó của các tác giả về một văn bia khác tại cùng địa điểm, công trình khảo sát cách thức sử dụng chữ Nôm như một nguồn tư liệu để phục dựng hệ thống ngữ âm của tiếng Việt thế kỷ XIV. Bài viết cũng cung cấp nội dung văn bia, bản dịch tiếng Anh và hệ thống chú giải lịch sử chi tiết về nhân vật, địa danh, ruộng đất, đơn vị đo lường và thuật ngữ hành chính được ghi lại trong văn bản. Một trọng tâm của nghiên cứu là khả năng còn tồn tại cấu trúc song tiết trong tiếng Việt thời trung đại. Trong khi tiếng Việt hiện đại chủ yếu có cấu trúc đơn tiết ở cấp độ hình vị, các tác giả khảo sát liệu tiếng Việt thế kỷ XIV có còn bảo lưu các tiền âm tiết (presyllables) — những thành tố âm tiết nhỏ đứng trước âm tiết chính — hay không. Thông qua việc phân tích những cách ghi chữ Nôm trong đó hai chữ dường như được sử dụng để biểu thị một đơn vị về sau trở thành một âm tiết duy nhất trong tiếng Việt, các tác giả tìm thấy những bằng chứng cho thấy cấu trúc song tiết cổ này khi đó vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Nghiên cứu kết hợp tư liệu từ văn bia Hộ Thành với tư liệu chữ Nôm trong văn bản Hán-Nôm Phật Thuyết Đại Báo Phụ Mẫu Ân Trọng Kinh. Thông qua việc đối chiếu cách ghi chữ Nôm, các dạng thức tiếng Việt hiện đại, âm Hán-Việt và các ngôn ngữ thuộc nhóm Việt-Mường, các tác giả phục dựng một số tiền âm tiết trong lịch sử tiếng Việt. Nghiên cứu cũng khảo sát sự tương ứng về thanh điệu và quá trình biến đổi phụ âm nhằm lý giải cách những cấu trúc song tiết cổ có thể phát triển thành cấu trúc đơn tiết đặc trưng của tiếng Việt hiện đại. Ở phạm vi rộng hơn, bài viết cho rằng tiếng Việt vào thế kỷ XIV vẫn còn lưu giữ dấu vết của cấu trúc song tiết, tương đồng với một số đặc điểm còn được bảo lưu trong những ngôn ngữ Việt-Mường có tính bảo thủ như tiếng Rục. Phân tích cho thấy giá trị đặc biệt của các văn bia chữ Nôm thời trung đại đối với nghiên cứu lịch sử ngôn ngữ: cách lựa chọn và kết hợp các chữ có thể lưu giữ những thông tin ngữ âm không còn thể hiện trong tiếng Việt hiện đại. Vì vậy, nghiên cứu làm nổi bật giá trị của chữ Nôm và tư liệu văn khắc đối với các lĩnh vực ngữ âm học lịch sử tiếng Việt, quá trình chuyển từ cấu trúc song tiết sang đơn tiết, ngôn ngữ học so sánh Việt-Mường và lịch sử phát triển của tiếng Việt.
Tiêu đề:
Dấu vết của cấu trúc song tiết trong tiếng Việt thế kỷ XIV: Chữ Nôm trong văn bia núi Hộ Thành (II)
Tác giả:
Author: Shimizu Masaaki, Lê Thị Liên, Momoki Shiro
Chủ đề:
Nghiên cứu Hán Nôm
Điều kiện truy cập:
Open access for educational and research purposes; commercial use prohibited.