Truyện Nước An Nam: Quyển thứ nhất nói sự Đàng Ngoài

Thủ bản Borg.tonch.1 hay “Truyện nước Annam: Quyển thứ nhất nói sự Đàng Ngoài” là phần thứ nhất trong bộ sách “Truyện nước Annam Đàng Ngoài chí Đàng Trong” của Thầy cả Philiphê do Rosario Nguyễn Văn Bỉnh, CO. Toàn bộ sách được viết bằng tiếng Việt chữ Quốc ngữ. Sách được hoàn thành vào năm 1822 ở Lisbon, Bồ Đào Nha. Tuy mang tên “Truyện nước Annam”, sách thật ra là một biên niên sử công cuộc rao giảng đạo Công giáo ở miền Bắc Việt Nam. Sách có tổng cộng 739 trang và được chia thành 50 đoạn. Sách mở đầu với câu chuyện tạo thiên lập địa trong sách Sáng thế, từ đó kết nối nguồn gốc người Annam về đến Adam và Eva. Các đoạn kế tiếp kể về cách đạo Công giáo đến với nước Annam vào năm 1627 ở Đàng Ngoài, tiểu sử các thừa sai Dòng Tên có công trạng nổi bật trong sự nghiệp rao giảng cho bổn đạo Đàng Ngoài (Alexandre de Rhodes, Girolamo Maiorica, Francisco Pimentel, Manuel Ferreira v..v…). Sách cũng kể về việc Chúa Trịnh ra sắc chỉ cấm đạo nhiều lần ở Đàng Ngoài và những hình phạt nhiều thừa sai phải chịu khi bất tuân lệnh. Tiêu biểu nhất là truyện hai Thầy cả Giovanni Battista Messari, Francisco Bucciarelli của Dòng Tên cùng 9 bổn đạo người Đàng Ngoài chịu tử vì đạo vào năm 1723, và truyện 4 Thầy cả Dòng Tên Bartolomeu Alvares, Manuel de Abreu, Vicente da Cunha và Johann Kaspar Kratz chịu tử vì đạo vào năm 1737. Các đoạn sau thuật lại những sự kiện xảy ra trong thời Thầy cả Bỉnh sống, như việc Thầy cả Manuel Xavier Nguyễn Văn Triệu chịu tử vì đạo ở Huế, hai Thầy cả Quyền và Thiều được sang Roma tu học, nạn ly giáo Garasa và tiến trình đi sứ của Thầy cả Bỉnh sang kinh đô Lisbon. Thầy cả Bỉnh cũng chép cả những sự việc xảy ra ở Châu Âu trong thời gian mình bị lưu đày ở Lisbon, như việc sứ đoàn dâng 14 tờ khải lên Vua João VI, sự ngăn trở từ các đại diện phía Tòa Thánh, sự Napoleon Bonaparte tung hoành khiến triều đình phải trốn sang Brazil, việc Đức Giáo hoàng Pio VII khôi phục Dòng Tên sau 41 năm giải thể. Cuối sách là những đoạn tiểu sử các bạn đồng hành đi sứ cùng với Thầy cả Bỉnh, là Thầy Simão Xavier Liễn, Thomé Vicente Nhân, Francisco do Rosario Ngần và José do Rosario Trung. Thủ bản này giúp các học giả ngành Việt Nam học khai thác thêm về lịch sử đạo Công giáo ở miền Bắc Việt Nam từ năm 1627 đến năm 1822.