Chào mừng quý vị đến với tập tiếp theo của Tìm lại tiếng xưa – chuỗi podcast của Dự án Digitizing Việt Nam, nơi chúng ta cùng nhau khám phá hành trình của những học giả, những người gìn giữ và thắp sáng ngôn ngữ, văn tự và di sản văn hoá Việt Nam. 

Trong tập này, TS. Nguyễn Thị Phương Trâm sẽ trò chuyện với một gương mặt tiêu biểu của thế hệ nghiên cứu trẻ: PGS.TS. Trần Trọng Dương. Anh từng nhiều năm công tác tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm và hiện giảng dạy tại Khoa Tiếng Việt và Văn hoá Việt Nam, Trường Ngoại ngữ – Du lịch, Đại học Công nghiệp Hà Nội. Với bề dày học thuật trong các lĩnh vực Hán Nôm học, lịch sử Việt ngữ, sử học và văn hoá học, anh đã công bố hơn 20 đầu sách và hơn 100 công trình nghiên cứu trong và ngoài nước. Không chỉ miệt mài khảo cứu văn tự, Nho giáo, biểu tượng tôn giáo và kiến trúc cổ, anh còn tiên phong ứng dụng công nghệ số hóa di sản cùng nhóm Sen Heritage, với những dự án nổi bật như phục dựng chùa Một Cột thời Lý bằng công nghệ VR/AR.

Quý vị sẽ được lắng nghe PGS. TS. Trần Trọng Dương chia sẻ về cơ duyên gắn bó anh với ngành nghiên cứu Hán Nôm và tiếng Việt, và đặc biệt là dự án Nguồn Từ Tiếng Việt mà anh đang phát triển. Không chỉ là một cơ sở dữ liệu từ vựng, mà còn là hành trình truy nguyên nguồn gốc từ ngữ. Mỗi mục từ đều được chứng minh bằng ngữ liệu văn bản cụ thể, xác định niên đại, tác giả, thậm chí trích dẫn đến tận số trang.

PGS. TS. Trần Trọng Dương nhận định, từ một “vảy chữ”, ta có thể đào sâu vào cả một hố ngôn ngữ và văn hoá. Như ví dụ về chữ “tiết” trong món tiết canh – vốn là một âm tiền Hán Việt của “huyết”, hé mở mối liên hệ ngữ âm, văn hoá và nghi lễ cúng tế. Hay như từ “tréo ngoeo”, xuất phát từ nghề buộc càng cua biển, đã trở thành cách nói quen thuộc để gợi hình ảnh cuộc đời ngang trái.

Đọc Lý thuyết & Thực hành Chữ Nôm của PGS. TS. Trần Trọng Dương trên Digitizing Việt Nam.