27. Gậy đầu sinh đầu tử

Xưa có hai người yêu nhau, người con gái tên là Ma Talah, người con trai tên là Ja Lihik. Hai người yêu nhau rất say đắm và chung thuỷ, nhưng vì không cùng chung một đạo nên cha mẹ, họ hàng đều la rầy, tìm mọi cách chia rẽ hai người.

Nơi đầu làng có một gò đất nhỏ, có chất một đống rơm của nhà gần đó. Hai người dùng đống rơm ấy làm nơi hò hẹn gặp gỡ.

Ngày ngày cứ xong bữa cơm tối, nàng và chàng lại ra nơi hẹn hò để cùng nhau trao đổi tâm tình, than duyên trách số cho mãi đến khuya mới chia tay ra về.

Rồi một đêm nọ, như thường lệ, người con gái đến bên đống rơm chờ chàng. Hộm đó người con trai có chút việc bận nên ra chỗ hẹn hơi muộn. Khi chàng đến nơi thì không thấy người yêu đâu cả. Tìm loanh quanh một lúc người con trai mới thấy chiếc khăn của người yêu đánh rơi cạnh đó. Như có linh tính báo chuyện không lành xảy ra với người yêu, chàng hoảng hốt và đau xót. Chàng cầm lấy chiếc khăn của người yêu lủi thủi đi về.

Đêm ấy chàng Ja Lihik đau đớn ngồi nức nở một mình cho đến sáng.

Khi nghe tiếng con bìm bịp vừa gọi sáng, chàng Ja Lihik đã mở cửa đi ra chỗ đống rơm nọ để xem xét. Đúng như điều chàng suy đoán, nàng đã bị con hà niêu đực (con tinh cọp hình người) rình bắt đi làm vợ, chứ không phải bị thú dữ vỗ ăn thịt, vì không thấy vết máu chảy, hoặc có dấu vết gì chứng tỏ điều đó. Chàng buồn bã trở về nhà và nghĩ cách đi diệt hà niêu cứu người yêu.

Từ hôm đó Ja Lihik thường hay lui tới thăm hỏi những người làng thường lên buôn bán ở vùng núi cao. Cuối cùng chàng ngỏ ý muốn cùng được đi buôn theo họ. Những người này đều vui lòng rủ chàng đi theo. Được họ nhận lời, chàng về nhà chuẩn bị các thứ cho chuyến đi buôn sắp tới. Họ đã hẹn ngày lên đường.

Sau mấy ngày trèo đèo lội suối, ngủ rừng, ngủ bụi, đoàn người đã lên đến những buôn làng xa tít tắp chân trời và ngọn núi liền nhau làm một.

Đến một vùng rừng nọ, có những cây to bằng mấy người ôm không xuể, không một dấu chân người. Ja Lihik đoán rằng chắc đây là vùng hà niêu ở, nhăm trong lúc mọi người cùng đi không để ý, chàng liền tách ra, luồn vào rừng sâu, trèo hết ngọn núi này, sang hết bờ khe khác; chui hết hang sâu này đến hang nông nọ để tìm nơi ở của hà niêu.

Chàng đi như vậy đã mấy hôm liền mà vẫn chưa tìm thấy người yêu.

Rồi một buổi chiều, đến một cái hang nọ, trước cửa hang có cây to bằng mấy người ôm, ngước nhìn hút tầm mắt chưa hết ngọn, Ja Lihik thấy Ma Talah đang ngồi bên một đống lửa trước miệng hang. Chàng mừng quá, vội lên tiếng gọi. Ma Talah giật mình ngoảnh lại. Thấy đúng người yêu của mình, nàng vô cùng sung sướng. Nhưng nàng trấn tĩnh ngay được. Nàng ra hiệu cho chàng không được nói to. Rồi nàng chạy nhanh đến bên người yêu nức nở khóc thầm. Mãi sau nàng mới hỏi được rằng ai đã chỉ cho chàng biết nơi này, và làm thế nào chàng đến đây được.

Đang mải chuyện chưa dứt, bỗng gió bão nổi lên âm âm. Biết hà niêu đực sắp về, nàng Ma Talah vội khuyên chàng hãy bình tĩnh chạy trốn. Họ bàn nhanh cách giết con hà niêu. Theo tay chỉ của nàng Ma Talah, Ja Lihik trèo vội lên cây đại thọ to nhất, cao nhất trước cửa hang.

Vừa leo lên được tới ngọn, chàng nhìn xuống đã thấy một con hà niêu đực miệng ngoạm một con mang đi tới. Hà niêu đến trước mặt nàng Ma Talah, mắt đảo ngó láo liên, khịt khịt mũi, rồi hỏi rằng :

- Này có người lạ đến đây và hình như còn đang quanh quẩn đâu đây ? Để ta xem kẻ nào lớn gan làm vậy ?

Nàng Ma Talah nghe hà niêu nói vậy, biết là không thể giấu nó được, nên tỏ vẻ âu yếm nói với nó:

- Có ai là kẻ gian lại cả gan đến chốn này đâu. Chả là người anh tôi vừa lặn lội tìm đến thăm. Vì từ lúc anh đem tôi lên đây thì cả nhà, cha mẹ, anh em đều nhớ nhung, thương tiếc, nên mới cho anh tôi đến tìm. Nhưng vì sợ anh không ưng nên anh tôi tạm lánh trên ngọn cây cao kia.

Hà niêu đực nghe Ma Talah nói vậy, liền tưởng thật, nên bảo nàng cho gọi người anh xuống để anh em được gặp mặt chuyện trò.

Nàng Ma Talah nhìn hà niêu thấy có vẻ thực bụng, lấy làm vững lòng, gọi Ja Lihik xuống.

Tối hôm ấy chàng Ja Lihik được con tinh hổ đón tiếp như người nhà. Chàng lựa lời nói với hà niêu rằng : chàng rất mừng khi được gặp em gái sống yên lành, và ngày mai chàng sẽ trở về để báo tin cho gia đình mừng. Hà niêu nghe vậy liền bảo chàng Ja Lihik hãy cố nán đợi để mình đi kiếm thức gì đó để gửi làm quà đem về biếu cha mẹ.

Suốt đêm hôm ấy cả Ma Talah và Ja Lihik trằn trọc không ngủ, tìm mưu tìm kế. Riêng hà niêu vì không hay biết gì nên vẫn ngủ ngáy ngon lành.

Khi tiếng con gà rừng vừa gọi sáng, hà niêu đã thức giấc. Nó nhẹ nhàng chui ra miệng hang rồi phóng nhanh vào rừng sâu.

Chờ cho hà niêu đi khỏi, hai người cũng chui ngay ra khỏi hang, lấy củi chất lấp cửa hang lại, nổi lửa đốt. Thấy lửa bén đã kỹ, họ dắt nhau chạy xuống núi, nhằm hướng đông tìm đường chạy thoát. Hai người lặn lội đi được một lúc thì đến một thung lũng có một con sông rộng, nước chảy mạnh như thác đổ. Trong lúc hai người đương loay hoay bối rối tìm cách qua sông thì có một con thỏ ở trong bụi cạnh đấy chui ra, hỏi :

- Chào hai bác, hai bác định đi đâu đấy ? Muốn qua con sông này chăng ? Hình như hai bác đang có chuyện không lành ? Tôi có thể giúp hai bác được gì chăng ?

Chàng Ja Lihik và nàng Ma Talah liền thuật lại đầu đuôi chuyện mình cho thỏ nghe, những mong thỏ may ra có thể có cách gì giúp mình vượt sông. Thỏ nghe hai người kể xong bèn thưa:

- Hai bác cứ đi mau theo dòng sông này, khoảng chừng nửa dặm sẽ có một bến đò, rồi nhờ họ đi qua. Tôi đợi đây đón đường và lừa hà niêu, nếu nó đuổi theo. Hai người hết lời cảm ơn, rồi hối hả đi theo lời mách của thỏ.

Nói về con hà niêu đực, từ lúc chui ra khỏi hang thì chạy khắp rừng sâu để lùng bắt mồi. Mãi đến trưa mới vồ được một con lợn rừng, nó bèn vội và mang về. Nhưng khi về tới nơi thì đã thấy đống lửa đang cháy rừng rực lấp cửa hang. Hà niêu lăn lộn tìm đường vào hang cứu hai đứa con nhưng không được. Hà niêu gọi Ma Talah và "người anh trai" vợ đến khản cả tiếng, nhưng chỉ có tiếng nhại lại của rừng núi, mà chẳng nghe tiếng đáp của hai người. Biết mình đã bị mắc lừa, hà niêu lồng lộn tức giận, gầm như điên dại. Rồi phóng nhanh xuống núi đuổi theo hai người.

Từ xa thỏ thấy hà niêu với vẻ hung hăng lồng lộn, đang phóng thục mạng về phía mình, bèn lựa lời hỏi :

- Chào bác hà niêu, có việc gì mà bác vội thế ? Chắc bác đang đuổi cặp trai gái vừa dắt nhau qua đây ?

Hà niêu nghe thỏ nói có hai người vừa qua đây, liền hỏi ngay :

- Mày thấy hai người qua đây lâu chưa ? Chúng nó đi theo đường nào ? Hãy chỉ cho ta mau.

Nghe giọng hách dịch của hà niêu, thỏ đã bực, nhưng vẫn làm ra vẻ từ tốn trả lời :

- Bác hà niêu làm gì mà nóng thế ? Hãy ngồi đây nghỉ để nghe tôi kể. Đúng là vừa có hai người qua đây, không biết từ đâu tới. Và, họ đã nhờ tôi đưa đường giúp qua sông này. Nếu bác cần tôi sẽ giúp. Bác hãy vào rừng lấy về đây một vác dây mây.

Nghe thỏ nói vậy hà niêu liền nhảy ngay vào rừng. Một loáng sau nó vác về một đống mây nước. Thỏ lại bảo hà niêu dùng mây đó đan thành một cái giỏ hai đầu to ở giữa thắt lại. Sau đó thỏ lại bảo hà niêu nhặt một hòn đá to bỏ vào một đầu, rồi chui đầu vào đầu giỏ kia. Thỏ nói dối rằng đó là cái đò để giúp hà niêu vượt sông được chóng và chắc chắn. Cho đá vào là để khi sang ngang sông sẽ không bị trôi theo dòng thác.

Hà niêu tuy to xác, hung dữ, nhưng tối trí, nên nghe thỏ bảo sao thì theo vậy.

Hà niêu vừa nhảy xuống sông thì bị chìm nghỉm ngay tức khắc.

Lại nói về chàng Ja Lihik và nàng Ma Talah, theo lời thỏ, hai người đi một lúc thì đến một bến đò. Trên bến có hai người đàn ông mặc toàn đồ trắng, đầu cũng bịt khăn trắng1. Nhìn thấy hai người xuống bến đò, họ liền chèo chiếc thuyền độc mộc tới, hỏi :

- Hai cô cậu định qua sông phải không ? Chúng tôi là người tu hành, sống ở bến sông này từ lâu, chuyên đưa người qua sông làm phước. Nhưng chiếc đò này không thể một lúc chở được hai người, phải làm hai chuyến. Vậy ai sang trước thì hãy bước xuống để chúng tôi đưa sang ngay kẻo lỡ.

Suy nghĩ giây lát, Ja Lihik cho người yêu sang trước.

Hai người lái đò là hai vị thầy tu Paseh : Một vị đã lên chức Paseh puah, chức cao nhất trong đạo Bà - la - môn. Vị kia mới lên chức Paseh liah, tức thầy nhì.

Trước nhan sắc kiều diễm của nàng Ma Talah cả hai vị tu hành đều ngây ngất đắm say. Cả hai đều thầm muốn chiếm đoạt cho được người con gái đẹp.

Khi chiếc thuyền độc mộc vừa cập bến, thì bỗng nhiên thầy Paseh liah ngã lăn ra chết. Vị tu hành kia vẫn thản nhiên giục nàng Ma Talah lên bờ, mắt đăm đăm không rời nàng. Thấy vậy nàng Ma Talah giật mình hoảng sợ. Nhưng rồi nàng trần tĩnh được ngay để tìm cách đối phó. Nàng suy nghĩ rất nhanh, rồi lựa lời hỏi lão Paseh puah:

- Ô, tài quá ! Lạ quá ! Chẳng hay chiếc gậy của thầy một đầu nhọn một đầu tù, mà có phép gì tài lạ vậy ?

Vị thầy tu nghe nàng hỏi bèn cười tít mắt đáp:

- Ối ! Đây là cây gậy thần vô cùng kỳ diệu. Đầu nhọn là đầu sinh, để cứu sống mạng người; còn đầu tù là đầu tử. Muốn người chết sống lại chỉ cần chỉ đầu nhọn vào người đó thì sẽ sống lại, dù chết đã lâu. Ngược lại, nếu muốn người nào chết thì chỉ cần chạm đầu gậy tù vào, người đó sẽ chết ngay tức khắc.

Nàng Ma Talah sực nhớ trước lúc đò sắp cập bến, lão ta quả có cầm cây gậy này chỉ vào gáy kẻ xấu số ấy, và hắn ta ngã lăn ra chết ngay tức khắc.

Nghe lão Paseh puah nói về cây gậy thần nàng có hơi hoảng, nhưng nàng cũng đã nghĩ ngay ra được kế hay. Rồi nàng tỏ vẻ trầm trồ khen hắn là người tài cao đắc đạo, nên mới được cấp cây gậy thần vô giá như vậy. Nàng thỏ thẻ ra vẻ âu yếm nói :

- Anh có thể cho em vinh hạnh được chiêm ngường cây gậy quý báu này một lát chăng ?

Vị thầy tu vì hám sắc, tưởng đã chiếm được lòng nàng nên không hề lưỡng lự, liền đưa cây gậy Gai jrư parôi cho nàng. Nàng Ma Talah cầm cây gậy ngắm nghía, và không ngớt lời tấm tắc khen hay. Rồi bất thình lình trong lúc thầy tu sơ ý, nàng liền cầm gậy chỉ ngay đầu tử vào gáy hắn.

Vị thầy tu hám sắc, ngu ngốc kia liền lăn ra đất chết ngay. Nhưng rồi cũng từ đó, Ma Talah và người yêu lạc nhau. Ma Talah chờ mãi không gặp Ja Lihik nàng đành cởi lấy y phục của tên thầy tu mặc vào cải trang thành một nhà tu hành, cầm chiếc gậy thần nhằm hướng đông đi tới.

Đến một xứ nọ đạng có đám tang lớn. Nàng công chúa duy nhất của nhà vua xứ ấy vừa qua đời, hôm đó lại là ngày chính của lễ hoả táng.

Từ xa Ma Talah đã trông thấy một đoàn người toàn đàn bà, con gái, đến giúp việc, đang đi đội nước từ cái giếng khơi đầu làng. Nàng lân la đến gần hỏi dò. Gặp một người con gái có nhan sắc, nàng hỏi :

- Chẳng hay bữa nay làng ta có hội gì lớn mà nhộn nhịp làm vậy ?

Người con gái nọ lễ phép đáp :

- Thưa thầy, hôm nay trong làng có đám lễ Pahuăk cho công chúa vừa chết.

Thầy tu cải trang tỏ vẻ ngạc nhiên, rồi nói to với cô ta, cố ý để cho mọi người đội nước đều nghe tiếng :

- Tại sao lại phải hoả táng, mà không cứu cho công chúa sống lại ? Bên xứ tôi nếu người lương thiện bị chết thì đều được cứu sống lại. Tôi là Paseh đã từng cải tử hoàn sinh cho nhiều người.

Cả đám đội nước nghe thầy tu nói vậy liền hối hả về triều báo ngay cho nhà vua biết chuyện lạ. Nhà vua nghe báo thì nửa tin nửa ngờ, bèn sai quân gia đến mời người tự xưng là thầy Paseh vào triều.

Nhà vua mời vị thầy tu ngồi rồi hỏi :

- Trẫm xin hội, vừa rồi có gia nhân vào tâu rằng ngài là một vị thầy tu tài cao đắc đạo, có phép thần thông cải tử hoàn sinh, điều ấy có đúng không ? Nếu quả như vậy thì xin thần hãy rủ lòng cứu sống cho ái nữ trẫm. Nếu ái nữ trẫm được cải tử hoàn sinh thì trẫm sẽ gả cho khanh, cùng một số đất đai, binh gia, của cải.

Nàng Ma Talah tức thầy Paseh cải trang cúi đầu tâu :

- Muôn tâu bệ hạ, kẻ hạ thần tuy tài hèn sức mọn, nhưng xin được lĩnh chiếu.

Tin công chúa con nhà vua xứ nọ được cải tử hoàn sinh, nay đang tổ chức lễ thành hôn với một nhà tu hành tài giỏi lan khắp vùng.

Sau đó ít lâu, một hôm công chúa vào tâu cùng mẫu hậu và vua cha về việc chồng mình từ khi sống chung với nhau gần một tháng trời, nhưng không hiểu vì lẽ gì mà đêm đêm vẫn trầm tư ủ dột, không hề chịu chung chăn gối.

Nhà vua nghe con tâu trình liền cho đòi phò mã vào hỏi xem sự thể có điều gì uẩn khúc ? Nhà vua hỏi :

- Này phó mã, chẳng hay con có việc gì buồn? Sao không cho trẫm biết ?

Nàng Ma Talah đang cải trang làm phò mã, nghe hỏi bèn tâu :

- Muôn tâu thánh thượng, sở dĩ kẻ hạ thần buồn lo vì một chuyện riêng, người anh của kẻ hạ thần bị lạc đã gần một năm, kẻ hạ thần có đi tìm nhưng chưa gặp. Nay đang trên đường đi tìm thì được bệ hạ đòi đến cứu công nương. Vì kẻ hạ thần chưa gặp được anh nên chưa có thể ngồi hưởng vui thú một mình.

Nhà vua nghe tâu trình khen chàng sống có tình nghĩa, rồi truyền :

- Trẫm sẽ giúp con tìm anh trai, con cứ an tâm.

Đoạn nhà vua truyền cho mở hội mừng thọ, loan truyền mọi người phải đến dự. Từ khắp mọi nơi công chúng kéo đến rất đông.

Suốt hơn chục ngày mở hội, nàng Ma Talah vẫn chưa thấy người yêu tới. Đang sắp tuyệt vọng thì bỗng nàng nhìn thấy từ xa có một người giống chàng Ja Lihik đi lại.

Nàng Ma Talah liền nói với nhà vua cho mời người con trai nọ đến.

Nhìn vị thầy tu trong bộ y phục, chàng Ja Lihik đã ngờ ngợ. Khi vị thầy tu khẽ gọi tên chàng, thì chàng không còn ngờ mình nhìn nhầm nữa. Hai người quấn quýt nhau than kể sự tình trong những ngày xa cách. Rồi cả hai người dắt nhau đến quỳ trước mặt nhà vua tâu trình mọi sự về mối tình éo le của mình. Và cùng xin đức vua rộng lượng khoan thứ cho hai người được xe duyên cầm sắt kết tóc trăm năm.

Nhà vua và hoàng hậu khi nghe rõ sự tình uẩn khúc của hai người thì cảm động lắm. Nhà vua bèn truyền rằng :

- Ôi, thật là những tấm lòng cao đẹp. Trước mặt bá quan ta tác duyên cho hai người. Vị thầy tu cải trang này vì có mối tình đầu sâu nặng nên được làm chính thê, con gái trẫm là người đi sau, và được nàng cứu sống, nên trẫm thuận gả cho Ja Lihik làm thứ phi, cùng Ma Talah kết nghĩa chị em. Nay trẫm đã tuổi già sức yếu lại có mỗi ái nữ duy nhất, nên xin nhường ngôi cho phò mã lên kế vị sửa trị ngôi trời và chăn dắt muôn dân.

Nghe vua truyền lệnh xong, bách quan văn võ đều mừng vui tung hô vạn tuế, cung chúc cho tân hoàng đế Ja Lihik cùng hoàng hậu Ma Talah, thứ phi Hala Mưh chăm dân trị nước được phồn thịnh.