Folktales of Cham People
This collection brings together 58 stories from the rich oral and literary traditions of the Cham people. 32 tales were selected from materials held by the Centre and shared by individuals and families in Cham villages in Ninh Thuận and Bình Thuận. 26 tales were collected by Tuấn Dũng from books and magazines. Stories about Po Nai and Po Ri Yak sit alongside tales rooted in Cham customs and spiritual life. Together, they offer insights into how Cham communities have told stories about love, work, justice, and courage.

32. Kathăr ăn phân chó

Xưa có một tên thầy lễ Kathăr rất háu ăn. Hắn đi cúng cho ai, dù xa xôi cách trở đến mấy cũng tìm cách đòi của đem về. Mọi người ở vùng đó đều không ưa hắn. Có những người đã tìm cách để trị tính tham ăn của hắn. Nhưng hắn vẫn chứng nào tật ấy.

Một hôm, có một chàng trai tên là Ja Plằng Mư đến nhà thầy lễ Kathăr xin làm đứa ở chăn ngựa, không lấy tiền công. Thầy lễ Kathăr nghe vậy thì bằng lòng nhận lời ngay.

Bữa nọ tên Kathăr được mời đi cúng ở một làng xa, nên phải đi bằng ngựa, và bảo Ja Plằng Mư theo hầu.

Trước lúc lên đường tên Kathăr dặn Ja Plằng Mư rằng nếu thấy vật gì của hắn rớt dọc đường thì phải nhặt cho hắn, nhất thiết không được bỏ sót hoặc tự ý lấy.

Ja Plằng Mư gật đầu vâng lời. Đang đi, bỗng Ja Plằng Mư thấy chiếc khăn điều của tên thầy lễ đánh rơi, và rải rác những phân ngựa. Ja Plằng Mư liền nhặt hết phân ngựa bỏ vào trong chiếc khăn điều, rồi túm lại cẩn thận.

Đến làng được mời cúng, Ja Plằng Mư mang gói khăn đến trình thầy lễ, và thưa rằng, theo lời dặn của thầy lúc đi đường chàng đã nhặt được những món này của thầy đánh rơi.

Tên thầy lễ lấy làm vui lòng, rồi mở ra xem. Nhưng khi nhìn thấy những cục phân ngựa thì lấy làm xấu hổ vội túm lại mà nói nhỏ với Ja Plằng Mư là lần sau chỉ nhặt những gì có thể dùng được, còn như phân ngựa hoặc những món vô ích thì không nên nhặt. Thầy lễ cho rằng Ja Plằng Mư quá khờ nên bảo sao hay vậy, do đó không để ý gì về việc làm ấy.

Sau đó, thầy lễ lại bảo Ja Plằng Mư đem ngựa ra ngoài đồng buộc cho nó ăn cỏ. Ja Plằng Mư nghe lời thầy dắt ngựa ra ngoài bãi, rồi buộc mõm ngựa sát gốc cây, còn mình thì đến ngồi lân la cùng mấy cô gái nơi bến nước. Có người thấy vậy liền đến mách với thầy Kathăr. Nghe mách, thầy lễ xót ruột chạy ra xem và la rầy Ja Plằng Mư. Rồi bắt phải thả cho ngựa đi ăn cỏ, mà chỉ cần ngồi giữ chân ngựa thôi.

Ja Plằng Mư nghe thầy lễ nói vậy, liền thả cho ngựa đi ăn đâu mặc ý. Cậu ta cứ ngồi giữ một dấu chân ngựa.

Khi cúng xong, tên thầy lễ mang cả một đùm bánh lễ đến bảo Ja Plằng Mư thắng ngựa đi về, thì không còn thấy ngựa đâu nữa. Tên thầy lễ tức tối quở mắng Ja Plằng Mư. Ja Plằng Mư thưa rằng, vì thầy bắt thả ngựa ra để ngựa đi ăn cỏ, còn nó chỉ phải ngồi giữ một chân, thì nó hiện chẳng đang ngồi giữ một chân ngựa là gì. Biết mình đuối lý nên thầy lễ không còn nói sao được nữa. Hôm đó thầy Kathăr phải cuốc bộ về với một đùm bánh lặc lè, khệ nệ, vì không dám để cho Ja Plằng Mư mang hộ, nhỡ nó lại xà xẻo mất.

Cách vài hôm sau tên Kathăr lại được mời đi cúng lễ. Lần này hắn bắt Ja Plằng Mư phải ở nhà coi giữ rẫy thuốc. Hắn dặn :

- Ja Plằng Mư, mi phải ở nhà coi giữ rẫy thuốc, không được cho con chó cò nhà ta vào phóng uế. Nếu không nghe lời, để chó vào phóng uế, thì mi phải ăn cho bằng hết.

Ja Plằng Mư cúi đầu vâng lời. Khi tên Kathăr đi được một lúc thì Ja Plằng Mư nghĩ kế xỏ hắn. Cậu lấy bột trộn với mật ong rồi hấp chín, tục gọi là cur rồi vê viên làm như hình phân chó đem đặt dưới các gốc cây thuốc.

Chiều hôm ấy, thầy lễ về với một bọc bánh nặng. Vừa xuống ngựa thầy đã bước ngay ra xem rẫy thuốc. Khi nhìn thấy vô số những phân chó dưới các gốc cây thuốc, tên Kathăr tức tối đùng đùng, liền gọi ngay Ja Plằng Mư đến quở mắng.

- Này Ja Plằng Mư, trước khi đi tao đã dặn dò cẩn thận không được để chó vào phóng uế nơi rẫy thuốc sao mi không nghe. Mi thật hư đốn. Ngay trước mặt tao mi phải ăn hết những bãi phân chó kia, nếu không tao sẽ đánh chết.

Ja Plằng Mư không cãi một lời, từ tốn cúi đầu lượm những cục "phân chó" bỏ vào miệng nhai một cách ngon lành. Tên thầy lễ lấy làm ngạc nhiên, thấy Ja Plằng Mư vừa ăn vừa gật gật, có vẻ khen ngon. Vốn tính tham ăn, hắn bảo Ja Plằng Mư:

- Này Ja Plằng Mư, mi hãy đem thứ phân chó đó lại đây tao xem. Nó bằng gì mà sao mi ăn ngon vậy ?

Tên thầy lễ đưa lên mũi ngửi, thấy mùi thơm ngon bèn đưa vào miệng cắn thử, lại thấy vừa thơm vừa ngon, liền hỏi :

- Ja Plằng Mư, mi có biết con chó nào vừa phóng uế ra những thứ này không ?

Ja Plằng Mư thưa :

- Thưa thầy, con chó cò nhà mình đó. Phân nó ngon đáo để phải không thầy ?

Tên thầy lễ gật đầu lia lịa, nói :

- Đúng, ngon thật con à. Ngày mai con hãy nấu một nồi xôi đem cho con chó cò ăn, sau đó buộc nó lại, rồi lấy roi đánh nó cho phọt của quý này ra.

Con hãy hứng hết rồi báo cho thầy biết, thầy sẽ soạn bữa mời quý khách. Nhớ kỹ nghe con.

Ja Plằng Mư vâng dạ luôn mồm, mà bụng cười thầm.

Sáng hôm sau Ja Plằng Mư làm đúng như lời tên thầy lễ bảo. Nó hứng được một chậu đầy phân con chó cò, rồi lên báo cho chủ biết là đã làm xong việc.

Tên thầy lễ Kathăr cho mời một số bạn quen, cùng các quan viên chức trách trong làng đến dự bữa tiệc đặc biệt.

Mọi người khi được mời thì lấy làm ngạc nhiên, tò mò, cho đây là một bữa tiệc đặc biệt, được gọi bằng tên tục đó chăng ? Nên hôm ấy mọi người được mời đều có mặt đông đủ.

Vào cuộc, tên thầy lễ Kathăr vui vẻ nói với các vị khách :

- Thưa các vị, hôm nay tôi xin hân hạnh mời các vị một món ăn đặc biệt, có một không hai, mà chắc rằng bấy lâu chưa có vị nào được biết đến. Mặc dù tên gọi quá thô tục nhưng thật là ngon miệng, chính tôi đã dùng trước. Nay xin được kính hầu chư vị. Mong các vị thật tâm vui lòng hạ cố.

Phân chó cò bốc lên một mùi hôi thối, làm cho mọi người khó chịu buồn nôn, nhưng nghe chủ nhà nói vậy thì cũng cố gắng thử xem. Khách lần chủ đều thận trọng nhón một miếng cho vào miệng. Nhưng một loạt cả khách lẫn chủ đều nôn thốc nôn tháo ra mật xanh mật vàng, ngay nơi bàn tiệc. Tên thầy lễ Kathăr lúc bấy giờ mặt mày tái mét, hoảng hốt run cầm cập. Nhưng việc đã lỡ đành phải chắp tay chịu lỗi.

Tên thầy lễ Kathăr bị phạt vạ ba chục quan tiền lại còn bị đánh mấy chục roi, rồi bị tước mất chức thầy lễ Kathăr.

Tên thầy lễ vừa xấu hổ, vừa bực tức Ja Plằng Mư. Hắn định bắt cậu ta để hành tội, nhưng Ja Plằng Mư đã biến mất từ lúc cả chủ lẫn khách đang nôn thốc nôn tháo vì bữa tiệc lạ nọ.

Footnotes

  1. (Trang 266) Kathăr : tên chung chỉ một loại thầy lễ của dân tộc Chăm.

  2. (Trang 269) Một loại bánh như bánh chè lam ngoài Bắc, làm bằng bột gạo rang trộn mật.

Title:
Folktales of Cham People
Authors:
Contributor: Center for Cham Studies, Ninh Thuan
Resource Types:
Text
Place of Publication:
Vietnam
Date Created:
2000
Formats:
Digital
Languages:
Vietnamese
Subjects:
Ethnic Nationalities--Vietnam, Folk literature, Vietnamese
Publisher:
Ethnic Culture Publishing House
Access Condition:
Open access for educational and research purposes; commercial use prohibited.