Digitizing Việt Nam hân hạnh giới thiệu VietnamCraft, dự án bản đồ ghi nhận tri thức nghề thủ công cùng chính những người giữ nghề. Trong tương lai, Digitizing Việt Nam hân hạnh trở thành nguồn tư liệu cho VietnamCraft với Từ điển Bách khoa Nghề thủ công Truyền thống ở Việt Nam, thuộc bộ sưu tập Dân tộc học và Ngôn ngữ học tộc người.

Từ điển Bách khoa Nghề thủ công Truyền thống ở Việt Nam

Từ điển hệ thống hóa tri thức về nghề thủ công truyền thống Việt Nam trong hai phần. Phần A khái quát theo từng nhóm nghề: chế biến nông sản và thực phẩm, dệt may, đan lát, điêu khắc, gốm, mộc, rèn đúc, cùng các mục về làng nghề và tổ nghề. Phần B gồm các mục từ xếp theo thứ tự chữ cái về nghề, làng nghề, ông/bà tổ và sản phẩm: từ áo dài, áo bà ba, bánh chưng, bánh tro, bánh pía, bánh của người Ta Ôi, đến Âu Cơ và Bảo tàng Điêu khắc Chăm. Trên Digitizing Việt Nam, cuốn từ điển nằm trong bộ sưu tập Dân tộc học và Ngôn ngữ học tộc người.

Từ điển do Tạ Văn Thông chủ biên, cùng Đặng Hoàng Hải, Lê Thị Như Nguyệt và Tạ Quang Tùng biên soạn; Nhà xuất bản Đại học Thái Nguyên ấn hành năm 2020, dày 500 trang.

Hai nguồn tư liệu, một mục tiêu chung

Từ điển và VietnamCraft bổ sung cho nhau. Từ điển ghi lại tri thức nghề đã được khảo cứu và hệ thống hóa trên trang sách. VietnamCraft lắng nghe lời kể sống của người đang làm, từng làm hoặc còn giữ ký ức về nghề, và đặt những lời kể ấy lên bản đồ.

Khi hai nguồn gặp nhau:

• Mỗi hồ sơ nghề trên bản đồ VietnamCraft có thể dẫn chiếu đến mục từ tương ứng trong từ điển, giúp người đọc hiểu nghề trong bối cảnh rộng hơn.
• Lời kể, kỹ thuật và tư liệu thực địa mà VietnamCraft ghi nhận có thể cho thấy nghề đã thay đổi thế nào, còn sống ở đâu, ai đang giữ.
• Người đọc đi từ trang sách đến con người, và từ con người quay lại trang sách.

Cả hai dự án cùng coi trọng một nguyên tắc: tư liệu phải có nguồn rõ ràng, và điều chưa biết được để mở thay vì phỏng đoán.

VietnamCraft: Bản đồ là cửa vào, con người là hạt nhân

Người dùng bước vào VietnamCraft qua một tấm bản đồ, mỗi điểm ghim là một hồ sơ nghề. Nhưng trọng tâm của dự án là con người. Dự án làm việc theo ba nguyên tắc:

• Bắt đầu từ người giữ nghề. Ai đang làm, từng làm, hoặc còn giữ ký ức, công cụ và kỹ thuật đều có thể góp lời kể. Không cần danh hiệu để tri thức được lắng nghe.
• Ghi nhận cùng nguồn. Mỗi lời kể, kỹ thuật và tư liệu ghi rõ nguồn, thời điểm, bối cảnh và phạm vi. Nội dung cá nhân chỉ công khai khi có sự cho phép phù hợp.
• Kết nối để nghề tiếp tục sống. Tri thức được tìm kiếm, ghi nhận, lưu trữ và lan tỏa để làm cơ sở cho khôi phục và phát triển nghề.

Một tấm bản đồ đang ở bước đầu

Danh sách hiện có 744 hồ sơ, trong đó 491 hồ sơ có ghim vị trí ước lượng; các hồ sơ còn lại vẫn tìm được trong kết quả tra cứu. Danh sách chưa đầy đủ trên toàn quốc và chưa được đối chiếu tại cộng đồng. Các hồ sơ cũng chưa ghi nhận người giữ nghề hay tư liệu thực địa.

Đây là lúc nguồn tư liệu từ từ điển và sự đóng góp của cộng đồng cùng có ý nghĩa. Bạn có thể bổ sung điều mình biết qua mục đóng góp trong từng hồ sơ; hiện nội dung được lưu nháp trên thiết bị, chưa xuất bản dùng chung.

Cùng góp chuyện

Nếu bạn là người làm nghề, con cháu của một gia đình làm nghề, hay còn nhớ tiếng thoi đưa, mùi men gốm ở quê mình, VietnamCraft đang chờ câu chuyện của bạn.

Khám phá bản đồ VietnamCraft →