12. Con gà trắng và chiếc nhẫn đồng

Ngày xưa, ở một làng nọ có hai gia đình nông dân nghèo cùng ở đợ cho nhà giầu. Họ nợ nần đời ông đời bà để lại vẫn chưa trả xong, nên đời con phải tiếp tục trả. Đó là vợ chồng Thành Ôn và Thành Nú.

Vào năm nọ, vợ chồng Thành Ôn sinh được một đứa con gái, đặt tên là Mơ Nai ; vợ chồng Thành Nú sinh được một đứa con trai, đặt tên là Thánh Chớ. Hai bên hẹn ước khi nào hai con lớn sẽ làm thông gia. Ngày ngày vợ chồng Thành Ôn và Thành Nú đi ra đồng cày cấy cho nhà chủ, bỏ mặc hai con ở nhà. Mơ Nai, Thành Chớ cũng theo thời gian lớn lên, và chẳng mấy chốc họ thành người lớn. Thành Chớ bị nhà chủ bắt đi chăn trâu. Mơ Nai phải ở nhà chuyên lo cơm nước và may vá. Ngày ngày đi chăn trâu, Thành Chớ lại vào rừng hái quả về cho Mơ Nai. Hai người ngày càng yêu nhau thắm thiết. Đêm đêm sau khi làm xong mọi việc cho nhà chủ họ lại gặp nhau, thủ thỉ những lời âu yếm, thề thốt với nhau suốt đời chung thuỷ, hễ ai bỏ trước người đó sẽ chết. Thề như vậy chưa đủ, để tin hơn nữa hai người cúng cho ông trời một con gà trắng để chứng kiến tình yêu của họ. Sẵn trong tay có chiếc nhẫn đồng, Thành Chớ bẻ làm đôi đưa cho Mơ Nai một nửa.

Mơ Nai càng lớn càng đẹp, mọi người đều ngợi khen : "Mẹ cú đẻ con tiên"... Sắc đẹp của nàng làm cho đứa con trai của nhà chủ mê muội, mặc dù hắn đã có vợ, nhưng vợ hắn so với Mơ Nai thua kém xa. Đầu tiên hắn tán tỉnh Mơ Nai, thấy nàng không thay đổi, hắn quyết định bắt Mơ Nai làm vợ lẽ, đuổi Thành Chớ ra khỏi nhà.

Cha mẹ Thành Chớ và Mơ Nai phần vì thương con, phần vì sức yếu tuổi già, không có thuốc men, ốm rồi chết.

Sau khi chôn cất cha mẹ đẻ và bố Mơ Nai xong Thành Chớ chờ đến đêm lén vào nhà dẫn Mơ Nai đi trốn. Nhưng không may bị lộ. Thành Chớ chạy thoát, còn Mơ Nai bị chúng bắt và đánh đập tàn nhẫn. Sau đó một thời gian nàng sinh bệnh rồi chết. Chúng vứt xác nàng ra ngoài đường. Biết tin đó Thành Chớ về lén đem xác nàng chôn cất cẩn thận. Sau khi Mơ Nai chết, mẹ nàng vì lo nghĩ mà ốm nặng, tên nhà giầu thấy vậy liền đuổi ra khỏi nhà. Thành Chớ gặp mẹ Mơ Nai dọc đường, chàng liền đón bà về sống chung trong một túp lều cũ kỹ. Nhờ có sức khoẻ nên Thành Chớ không những kiếm đủ gạo nuôi mẹ Mơ Nai mà còn chạy được thuốc thang cho bà.

Một hôm chàng xin phép mẹ Mơ Nai xuống âm phủ tìm Mơ Nai. Chàng dặn bà chờ khi chàng ngủ say đem đắp chiếu lại, rồi cúng ma đưa âm hồn chàng xuống âm phủ. Xuống đến âm phủ chàng đi khắp mọi nơi nhưng không gặp Mơ Nai đâu cả. Tìm mãi không thấy, chàng định quay trở lại dương gian. Lúc đi ngang qua giếng nước thấy một thiếu nữ rất xinh đẹp, chàng ngờ ngợ, cất tiếng hỏi :

- Nàng ơi ! Ở đây có ai tên là Mơ Nai không?

- Chàng từ đâu đến mà hỏi Mơ Nai ?

Thành Chớ thuật lại câu chuyện giữa mình và nàng Mơ Nai từ đầu đến cuối.

Thiếu nữ kia nghe kể chuyện phần vì cảm động, phần vì thương chàng đã không quản ngại khó khăn lặn lội tìm nàng. Nàng oà lên khóc và thốt lên :

- Thành Chớ ơi, em chính là Mơ Nai của chàng mà chàng không nhận ra ư ?

Họ đưa nhau đến trình vua âm phủ, và xin phép được trở lại dương gian. Họ kể cho vua âm phủ nghe câu chuyện cúng gà trắng lên trời, rồi chuyện chiếc nhẫn đồng bẻ đôi. Vua âm phủ nghe xong ngậm ngùi thán phục và cho phép hai người được trở lại dương gian.

Thành Chớ thức giấc. Mấy hôm sau mẹ Mơ Nai bảo cho chàng biết là bà hình như tự nhiên thụ thai. Thai bà ngày càng to, dân làng thấy vậy cho là Thành Chớ ăn nằm với bà. Bọn quan lại cho lính đến bắt Thành Chớ để trị tội.

Bà Thành Ôn ở nhà một mình, nhờ vào số của cải của Thành Chớ để lại mà nuôi thân. Thế rồi ngày qua tháng lại, bà sinh được một đứa con gái. Đứa con gái của bà lớn nhanh như thổi, càng lớn càng xinh, ở trong làng không ai sánh kịp. Nhưng bàn tay phải của nàng không mở ra được. Từ lúc lọt lòng vẫn cứ nắm chặt. Tuy chỉ có một tay lành nhưng nàng làm được mọi việc như người thường, công việc may vá, xay thóc, giã gạo, đội nước v.v... nàng làm rất nhanh.

Con trai trong làng thường lui tới nhà nàng chơi, ai ai cũng muốn hỏi nàng làm vợ. Nhưng nàng đặt điều kiện là hễ ai mở được tay nàng thì nàng mới lấy. Trai làng nghe tin thi nhau đến mở nhưng không ai mở được.

Một hôm có một anh chàng ăn mặc rách rưới đi qua, được tin này anh ta cũng vào mở thử. Thấy chàng vào các con quan và bọn nhà giầu đuổi chàng ra, chúng cười khinh bỉ :

- Thằng khố rách áo ôm kia, mày chen vào đây làm gì?

Thấy vậy cô gái lên tiếng nói to với mọi người:

- Tôi không phân biệt ai giàu, ai nghèo cả, miễn là mở được nắm tay, tôi xin giữ đúng lời hứa.

Thế rồi nàng mời kẻ ăn mày kia lại. Thật là kỳ lạ, tay chàng vừa chạm vào nắm tay của nàng thì tự nhiên tay nàng mở ra, trong lòng bàn tay có nửa chiếc nhẫn đồng. Mọi người xung quanh trố mắt ra nhìn không hiểu tại sao ? Chỉ riêng Mơ Nai và Thành Chớ hiểu được chuyện này. Chàng rút trong cạp quần lấy nửa chiếc nhẫn mà chàng giữ bấy lâu đem chắp lại.

Trước mặt đông đủ mọi người. Nàng Mơ Nai trịnh trọng thông báo tin chính thức là nàng lấy Thành Chớ.

Từ đó hai người sống với nhau hạnh phúc đến đầu bạc răng long.