
Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của nhà nghiên cứu Nguyễn Đổng Chi, do Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, xuất bản năm 2000, in lần thứ 8, là công trình sưu tầm và nghiên cứu quy mô về truyện cổ tích Việt Nam. Tác phẩm gồm ba phần: phần thứ nhất khảo cứu bản chất, lai lịch và quá trình phát triển của truyện cổ tích Việt Nam; phần thứ hai giới thiệu 201 truyện cổ tích, kèm theo những khảo dị và tư liệu liên quan; phần thứ ba đưa ra những nhận định tổng quát về đặc điểm, nguồn gốc và sự giao lưu của kho tàng truyện cổ. Cuối sách có thư mục tham khảo phục vụ nghiên cứu.

Bộ sưu tập bao gồm 58 truyện cổ được gìn giữ trong kho tàng văn học dân gian phong phú của người Chăm. Trong đó, 32 truyện được sưu tầm từ tư liệu lưu giữ tại Trung tâm và do các cá nhân, gia đình ở những làng Chăm thuộc Ninh Thuận, Bình Thuận cung cấp; bên cạnh đó là 26 truyện do Tuấn Dũng sưu tầm, tuyển chọn từ sách và tạp chí. Qua các sự tích về Po Nai, Po Ri Yak và những câu chuyện gắn với phong tục, đời sống tinh thần, người đọc có thể tìm hiểu cách cộng đồng Chăm kể về tình yêu, lao động, công bằng và lòng quả cảm.

Qua tập truyện cổ Cơ Ho, chúng ta có thể hình dung được phần nào tính chất phong phú và đa dạng của các cơ tầng văn hoá kế tiếp nhau, trao đổi, giao hoà với nhau, bồi đắp cho nhau trong lịch sử hình thành dân tộc lâu đời của các dân tộc ở Lâm Đồng và Tây Nguyên nói chung: từ lớp văn hoá nương rẫy vùng cao nguyên, đến lớp văn hoá vùng lúa nước, cho đến lớp văn hoá vùng ven biển. Bên cạnh các lớp văn hoá do tổ tiên các dân tộc ở đây sáng tạo nên, trong tiến trình lịch sử còn có sự trao đổi và hoà hợp các lớp văn hoá mới do người Chăm và người Việt mang đến. Kho tàng truyện cổ của người Cơ Ho và các di sản văn hoá của họ nói lên điều đó.

Dân tộc Mạ là một thành viên trong đại gia đình tổ quốc Việt Nam, họ từ lâu đã sinh sống trên dải đất Tây Nguyên hùng vĩ. Người Mạ có một vốn văn học nghệ thuật dân gian phong phú, mang bản sắc rõ rệt của dân tộc mình. Việc sưu tầm và xuất bản những truyện cổ tích Mạ có ý nghĩa giúp dân tộc Mạ nói tiếng nói của riêng mình, giúp các anh em dân tộc khác hiểu tính cách và tâm hồm Mạ. Cuốn sách này của tác giả Tạ Văn Thông có vì vậy ý nghĩa rất lớn trong việc giữ gìn truyền thống văn hoá dân gian của dân tộc Mạ nói riêng và của dân tộc thiểu số Việt Nam nói chung.

Đẻ Lêng là một tác phẩm sử thi của người Mơ Nông ở Tây Nguyên, kể về cuộc đời kỳ lạ và những cuộc phiêu lưu của chàng Lêng, một nhân vật anh hùng mang sức mạnh phi thường. Từ khi ra đời trong hoàn cảnh khác thường, bị chia lìa khỏi mẹ ruột và lớn lên giữa thế giới con người và thần linh, Lêng đã trải qua nhiều thử thách, những cuộc giao tranh dữ dội và hành trình tìm kiếm nguồn cội của mình. Câu chuyện đan xen giữa tình mẫu tử, khát vọng đoàn tụ, tình yêu, lòng dũng cảm và những xung đột giữa các cộng đồng. Với những hình tượng kỳ ảo, các cuộc chiến đấu mang tầm vóc thần thoại và lối kể giàu nhịp điệu, tác phẩm phản ánh thế giới quan, tín ngưỡng và đời sống xã hội của người Mơ Nông. Sử thi do nghệ nhân Điểu Mpioih hát kể, được Đỗ Hồng Kỳ và Lê Ngọc Phúc sưu tầm, Điểu Kâu phiên âm và dịch sang tiếng Việt. Bản đầy đủ xuất bản năm 2006; bản kể rút gọn năm 2009 góp phần bảo tồn và phổ biến di sản sử thi truyền khẩu của cộng đồng Mơ Nông.

Dăm Noi – Chàng Noi là một tác phẩm sử thi của người Ba Na ở Tây Nguyên, kể về những chiến công và cuộc phiêu lưu kỳ vĩ của chàng Noi cùng bốn người anh em Yung, Yol, Dơhrít và Hmeng. Là con của Dăm Set và nàng Rak, năm anh em sở hữu sức mạnh phi thường và quyết tâm lên đường trả thù cho tổ tiên, dân làng từng bị kẻ hung ác Pơdrang Hơ – Pơdrang Hơm sát hại. Trên hành trình ấy, họ đối mặt với những thế lực siêu nhiên, vượt qua nhiều thử thách, giành được các vật báu và lập nên những chiến công hiển hách. Bên cạnh những cuộc giao tranh, sử thi còn tái hiện sinh động đời sống buôn làng, các nghi lễ cúng thần, lễ hội, hôn nhân và quan hệ gia đình của người Ba Na. Tác phẩm do nghệ nhân Bok Angep hát kể, Nguyễn Quang Tuệ sưu tầm, Siu Pết phiên âm và dịch sang tiếng Việt. Bản kể đầy đủ được xuất bản năm 2006, còn bản rút gọn năm 2009 nhằm đưa di sản sử thi đến gần hơn với cộng đồng và các thế hệ độc giả.

Diơ hao jrang – Giơ trèo hái nhãn rừng là một tác phẩm sử thi của người Ba Na ở Tây Nguyên, xoay quanh hành trình vào rừng hái nhãn và những cuộc xung đột giữa các nhân vật anh hùng với những thế lực có sức mạnh phi thường. Từ một câu chuyện tưởng chừng giản dị về việc hái quả rừng giúp dân làng, sử thi mở ra thế giới rộng lớn của những cuộc phiêu lưu, những trận chiến kỳ ảo và các thử thách về lòng dũng cảm, tài trí và tinh thần đoàn kết. Nổi bật trong tác phẩm là các nhân vật Giơ Tu Krong, Giơ Hreng và chàng Pham, những người đối đầu với Bok Kiek La Dia Kla Kong trong cuộc tranh chấp liên quan đến cây nhãn rừng. Qua đó, sử thi không chỉ tôn vinh sức mạnh và phẩm chất của các nhân vật anh hùng mà còn phản ánh quan niệm về thiên nhiên, quyền sử dụng sản vật rừng và đời sống cộng đồng của người Ba Na. Tác phẩm do nghệ nhân Bok Ponh hát kể, Nguyễn Quang Tuệ sưu tầm, Siu Pết phiên âm và dịch sang tiếng Việt. Bản đầy đủ xuất bản năm 2006 và bản kể rút gọn năm 2009 là những tư liệu có giá trị trong việc lưu giữ, nghiên cứu và truyền tiếp truyền thống sử thi Ba Na.

Kho tàng tục ngữ người Việt (Nguyễn Xuân Kính chủ biên, NXB Văn hóa – Thông tin) là một công trình sưu tập và hệ thống hóa 16,098 câu tục ngữ của người Việt. Các câu tục ngữ được tập hợp từ nhiều nguồn: sách sưu tầm đã xuất bản, tư liệu điền dã và các văn bản cổ. Phần mở đầu là bảng chữ tắt và ký hiệu, giải thích cách ghi nguồn tư liệu, các dị bản và quy ước trình bày. Phần chính sắp xếp tục ngữ theo trật tự chữ cái tiếng Việt, ở phần 1, tập 1 là từ A đến C.

Kho tàng tục ngữ người Việt (Nguyễn Xuân Kính chủ biên, NXB Văn hóa – Thông tin) là một công trình sưu tập và hệ thống hóa tục ngữ của người Việt với quy mô lớn. Các câu tục ngữ được tập hợp từ nhiều nguồn: sách sưu tầm đã xuất bản, tư liệu điền dã và các văn bản cổ. Phần 2, tập 1, sắp xếp tục ngữ theo trật tự chữ cái tiếng Việt từ D đến L.

Kho tàng tục ngữ người Việt (Nguyễn Xuân Kính chủ biên, NXB Văn hóa – Thông tin) là một công trình sưu tập và hệ thống hóa tục ngữ của người Việt với quy mô lớn. Các câu tục ngữ được tập hợp từ nhiều nguồn: sách sưu tầm đã xuất bản, tư liệu điền dã và các văn bản cổ. Phần 1, tập 2 sắp xếp tục ngữ theo trật tự chữ cái tiếng Việt, từ M đến S.

Kho tàng tục ngữ người Việt (Nguyễn Xuân Kính chủ biên, NXB Văn hóa – Thông tin) là một công trình sưu tập và hệ thống hóa tục ngữ của người Việt với quy mô lớn. Các câu tục ngữ được tập hợp từ nhiều nguồn: sách sưu tầm đã xuất bản, tư liệu điền dã và các văn bản cổ. Tập 2, phần 2 là phần khép lại bộ sách. Phần này tiếp tục hệ thống tục ngữ theo trật tự chữ cái tiếng Việt, từ T đến Y. Tiếp theo là hệ thống tra cứu theo chủ đề, giúp người đọc tìm các câu tục ngữ theo nội dung. Phần này còn có bảng tra tên đất, tên người xuất hiện trong tục ngữ, cùng thư mục về tục ngữ và các tài liệu tham khảo khác, tạo nền tảng cho việc nghiên cứu chuyên sâu. Cuối sách có phần giới thiệu vài nét về các soạn giả, những người đã tham gia biên soạn công trình.

Tục-ngữ Phong-dao của Nguyễn Văn Ngọc (tự Ôn Như) là một công trình sưu tầm và bảo tồn văn học dân gian quy mô lớn, xuất bản năm 1928, tập hợp khoảng 6.500 câu tục ngữ và hơn 850 bài ca dao được ghi chép từ truyền khẩu trong dân gian và từ các sách cổ, kèm phân loại và sắp xếp có hệ thống. Bộ sách gồm hai tập: Tập trên tuyển các câu dài từ ba chữ đến 23 chữ thuộc thể phương ngôn, tục ngữ; Tập dưới – phần 1 gồm các câu từ bốn câu trở lên thuộc thể phong dao (ca dao); Tập dưới – phần 2 là phụ lục các câu đố. Trong lời giới thiệu, tác giả nêu rõ phương châm ưu tiên thu thập được nhiều câu hơn là chọn lọc tinh ngay từ đầu, không phân biệt quá rạch ròi giữa thành ngữ, tục ngữ, lý ngữ, sấm ngữ, mê ngữ, phương ngôn, đồng dao, ca dao hay phong dao.

Tục-ngữ Phong-dao của Nguyễn Văn Ngọc (tự Ôn Như) là một công trình sưu tầm và bảo tồn văn học dân gian quy mô lớn, xuất bản năm 1928, tập hợp khoảng 6.500 câu tục ngữ và hơn 850 bài ca dao được ghi chép từ truyền khẩu trong dân gian và từ các sách cổ, kèm phân loại và sắp xếp có hệ thống. Bộ sách gồm hai tập: Tập trên tuyển các câu dài từ ba chữ đến 23 chữ thuộc thể phương ngôn, tục ngữ; Tập dưới – phần 1 gồm các câu từ bốn câu trở lên thuộc thể phong dao (ca dao); Tập dưới – phần 2 là phụ lục các câu đố. Trong lời giới thiệu, tác giả nêu rõ phương châm ưu tiên thu thập được nhiều câu hơn là chọn lọc tinh ngay từ đầu, không phân biệt quá rạch ròi giữa thành ngữ, tục ngữ, lý ngữ, sấm ngữ, mê ngữ, phương ngôn, đồng dao, ca dao hay phong dao.

Câu đối của Nguyễn Văn Ngọc (tự Ôn Như) là một công trình sưu tầm và khảo cứu về thể loại văn học dân gian đặc sắc của Việt Nam – câu đối. Trong lời tựa, tác giả khẳng định câu đối không chỉ là hình thức văn vần ngắn gọn để rèn luyện trí tuệ và ngôn từ, mà còn thấm sâu trong đời sống văn hóa, từ cung đình đến làng quê, hiện diện trong dịp lễ, tết, chúc thọ, viếng tang, hay trang trí nhà cửa.

Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam (Vũ Ngọc Phan biên soạn, in lần thứ 10, 1997) là một công trình kết hợp nghiên cứu và tuyển chọn ba thể loại văn vần dân gian: tục ngữ, ca dao và dân ca. Tư liệu được tác giả thu thập từ năm 1953, gồm sưu tầm ở các địa phương, lời kể của giới văn nghệ và tuyển chọn từ sách báo. Sách in lần đầu năm 1956 và được sửa chữa, bổ sung qua nhiều lần tái bản. Sách gồm sáu phần: nội dung và hình thức nghệ thuật của tục ngữ, ca dao, dân ca; quan hệ thiên nhiên; quan hệ xã hội, trong đó có ca dao kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ; dân ca; tục ngữ ca dao của đồng bào miền núi (chọn một số tiêu biểu); và kết luận.

Tục ngữ An Nam dịch ra tiếng Tây (1924) là một tuyển tập tục ngữ Việt Nam được dịch sang tiếng Pháp, do Triệu Hoàng Hòa biên soạn và xuất bản trong bối cảnh giao lưu văn hóa Việt – Pháp thời kỳ thuộc địa. Tác phẩm tuyển chọn nhiều câu tục ngữ đặc sắc, giàu hình ảnh và hàm ý, phản ánh kinh nghiệm sống, triết lý dân gian, cũng như giá trị đạo đức của người Việt. Việc chuyển dịch sang tiếng Pháp không chỉ giúp người đọc Pháp ngữ tiếp cận kho tàng trí tuệ dân gian Việt Nam, mà còn góp phần giới thiệu, bảo tồn và nghiên cứu di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Sách được số hóa và lưu trữ bởi Thư viện Quốc gia Pháp (BnF).

Tiếng lóng nước nhà của Trần Trung Viên là một trong những công trình tiên phong trong việc khảo cứu tiếng lóng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Tác phẩm ghi chép và hệ thống hóa nhiều lớp tiếng lóng trong sinh hoạt đời thường, từ giới bình dân đến các nhóm “mạt lưu”. Trần Trung Viên cũng thẳng thắn cảnh báo độc giả về sự hiện diện của những tiếng tục, coi đó là một phần tất yếu để có thể “khảo được đủ giọng nói các hạng”.

Văn-ca Trích cẩm: 200 Bài Hát Ả Đào (Tuyển tập văn chương gồm 200 bài hát Ả đào (Ca trù), Hà Nội: Tân Dân Thư Quán, 1928), do Phó bảng Hoàng Tăng Bí biên khảo, là một tuyển tập 200 bài thơ ca thuộc truyền thống hát ả đào (ca trù) – thể loại văn chương bác học gắn liền với trình diễn âm nhạc. Tác phẩm không chỉ lưu giữ lời ca phong phú về châm biếm, tình yêu và triết lý nhân sinh, mà còn kèm giải nghĩa chữ Hán và điển tích cổ. Sách được số hóa và lưu trữ bởi Thư viện Quốc gia Pháp (BnF).

Đông Tây Ngạn ngữ Cách ngôn là một tuyển tập song ngữ do H. Déletie và Nguyễn-Xan biên soạn, giới thiệu tục ngữ, châm ngôn và danh ngôn từ cả phương Đông và phương Tây bằng chữ quốc ngữ, kèm theo bản chữ Hán-Nôm và nguồn gốc tiếng Pháp ghi chú ở cuối trang. Tác phẩm là một cẩm nang đạo đức cho các thanh thiếu niên và gia đình ở Đông Dương thuộc địa, đồng thời là một tài liệu sư phạm phục vụ kèm theo chương trình giáo dục chính thức.

Từ điển thành ngữ tục ngữ ca dao Việt Nam, Quyển Thượng (Việt Chương soạn, NXB Đồng Nai, tái bản lần thứ ba) là quyển đầu của một bộ từ điển lớn về văn học dân gian Việt Nam. Bộ sách dày gần 2.000 trang và tập hợp hơn 15.000 câu thành ngữ, tục ngữ và ca dao, có kèm một số thành ngữ Hán Việt để tham khảo. Mỗi mục từ đều được giải thích tường tận, dễ hiểu, phù hợp với cả bạn đọc phổ thông lẫn người nghiên cứu. Soạn giả đã dành hơn mười năm để biên soạn công trình này, với mong muốn góp phần giới thiệu kho tàng tri thức văn hóa dân gian Việt Nam. Các câu trong Quyển Thượng được phân loại theo thứ tự bảng chữ cái, bắt đầu với chữ A và kết thúc với chữ L.

Từ điển thành ngữ tục ngữ ca dao Việt Nam, Quyển Hạ (Việt Chương soạn, NXB Đồng Nai, tái bản lần thứ ba) là quyển thứ hai của một bộ từ điển lớn về văn học dân gian Việt Nam. Quyển này tiếp nối Quyển Thượng và tập hợp các mục từ từ M đến Y. Toàn bộ sách dày gần 2.000 trang và tập hợp hơn 15.000 câu thành ngữ, tục ngữ và ca dao, có kèm một số thành ngữ Hán Việt để tham khảo. Mỗi mục từ đều được giải thích tường tận, dễ hiểu, phù hợp với cả bạn đọc phổ thông lẫn người nghiên cứu. Soạn giả đã dành hơn mười năm để biên soạn công trình này, với mong muốn góp phần giới thiệu kho tàng tri thức văn hóa dân gian Việt Nam. Qua các lần tái bản, sách được sửa chữa và bổ sung. Đây là một trong những bộ từ điển công phu và đồ sộ nhất về thể loại này, là tài liệu tra cứu hữu ích cho việc tìm hiểu ngôn ngữ, văn học và văn hóa dân gian Việt Nam.
