Thời gian một đời người ta ở trần thế. Cổ ngữ: Nhân sinh bách tuế vi kỳ = Người ta sống lâu chừng trăm tuổi. Ở câu này chữ “Trăm năm” có thể thay bằng chữ “Xưa nay”, “đại phàm” vì chỉ ngụ ý nói bao quát mà thôi chứ không phải là hạn định 100 năm như mấy chỗ khác trong chuyện.

do chữ “tang thương” dịch ra. Sách Ấu học tầm nguyên có câu: “Thương hải tang điền, vị thế sự chi da biến” ý nói bể xanh biến thành ruộng dâu là chỉ việc đời nhiều biến đổi.

điều kia kém thì điều này hơn, ý nói có tài thì kém mệnh, có nhan sắc thì bị tạo hoá ghét ghen.

(cảo: bản thảo) pho sách hay.

xem các bản nôm đã viết là 固 thì câu này phải phiên âm là “Phong tình có lục còn truyền sử xanh” vì chữ nôm có mượn chữ 固 (cổ trong bộ vi). Nếu là “cổ” lục thì chữ Hán đã có sẵn chữ 古 cổ, sao lại không dùng đến. “Phong tình có lục”: có cái bản truyện phong tình còn để lại trong sử sách. Bản quốc ngữ đầu tiên đã phiên “cổ lục” là bản Kim Vân Kiều tân chuyện của Edmond Nordemann in năm 1897.

ngày xưa chưa có giấy, người ta phải chép sử và những thẻ tre xanh nên mới gọi như vậy.

niên hiệu vua Thế Tông nhà Minh (1522-1566)

là một triều đại phong kiến của Trung Quốc, từ năm 1368 đến năm 1644.

tức Bắc Kinh và Nam Kinh.

chức quan ngoại ngạch để những người giàu có được bỏ tiền ra mua cho thêm danh giá.

nhà theo nho học.

(tố: trắng, nga: người con gái đẹp), người con gái đẹp ví với Hằng Nga ở trên cung trăng.

ý nói về dáng vóc con người thanh tú như cành mai. “Cốt cách”: bộ xương, kiểu dáng con người.

ý nói tinh thần trong trắng như tuyết.

có vẻ nghiêm trang đứng đắn.

mây thua cái vẻ óng mượt của làn tóc mềm mại. “Nước” là cái ánh, cái vẻ óng mượt.

tuyết đã trắng mà cũng phải chịu kém màu trắng của làn da mịn màng như ngọc, như ngà.