Truyện cổ Dân gian Chăm
Bộ sưu tập bao gồm 58 truyện cổ được gìn giữ trong kho tàng văn học dân gian phong phú của người Chăm. Trong đó, 32 truyện được sưu tầm từ tư liệu lưu giữ tại Trung tâm và do các cá nhân, gia đình ở những làng Chăm thuộc Ninh Thuận, Bình Thuận cung cấp; bên cạnh đó là 26 truyện do Tuấn Dũng sưu tầm, tuyển chọn từ sách và tạp chí. Qua các sự tích về Po Nai, Po Ri Yak và những câu chuyện gắn với phong tục, đời sống tinh thần, người đọc có thể tìm hiểu cách cộng đồng Chăm kể về tình yêu, lao động, công bằng và lòng quả cảm.

14. Bảy chàng trai khoẻ

Vợ chồng nhà kia giàu của nhưng rất hiếm con. Hai người cầu trời, khấn phật mấy mươi năm mới sinh được một đứa con trai. Em bé mới lọt lòng mẹ, răng đã mọc đủ hai hàm, chẳng cần bú sữa, và ăn mỗi bữa hết một nồi ba mươi cơm. Đầy một tuổi, em đã cao lớn, khoẻ mạnh chẳng ai bằng, và mỗi bữa ăn phải ăn mấy thúng cơm mới no bụng. Cha mẹ em nghĩ con là yêu quái nên bàn nhau tìm cách giết bỏ. Hôm đó, người cha đưa con vào rừng, vác theo một cái thuổng. Thấy có một tảng đá to, đứng chênh vênh, người cha bảo:

- Con vác hòn đá này về lót cho mẹ rửa chân!

Em bé ghé lưng vào hòn đá. Người cha lấy thuổng bẩy. Hòn đá đè em lún xuống đất. Tưởng đã xong việc, người cha lững thững vác thuổng về. Con đứa con thì tưởng mẹ cần hòn đá thật, nên cặm cụi vác về nhà sau.

Đến chiều, vợ chồng đang ngồi ăn cơm, thủ thì trò chuyện, thì em bé vác hòn đá về, ném bên giếng nước, rồi vào nhà trách cha :

- Hòn đá nặng thế mà cha không giúp con một tay. Nó đè con lún xuống đất, con phải moi mãi mới vác về được.

Ông bố kinh ngạc ăn chẳng được, bỏ dở bữa cơm. Nhưng tối hôm đó, hai vợ chồng lại bàn kế khác. Sáng hôm sau người cha lại vác rìu, rủ con vào rừng. Trông thấy một cây gỗ to hai người ôm không xuể, người cha ra sức chặt từ sáng đến nửa buổi chiều. Lúc cây gỗ sắp đổ người cha bảo con:

- Con ghé lưng vào đây, vác cây gỗ này về, để cha cưa ra làm mấy bộ ván.

Em bé ghé lưng vào. Cây gỗ đổ "uỳnh" xuống, em bị lấp mất trong đống cành lá um tùm. Người cha vội vàng vác rìu chạy một mạch về nhà. Người vợ đã ngồi chờ bên mâm cơm.

Ăn chưa xong bữa cơm, đã nghe em bé đứng ngoài gọi :

- Mở cửa cho con. Sao cha về mà không bảo, để con cứ chờ mãi.

Cha mẹ sợ hãi. Vợ trách chồng, chồng gắt vợ, đổ lỗi cho nhau. Em bé đứng ngoài cửa nghe được biết chuyện. Em nghĩ nếu cứ ở nhà, sẽ xảy ra những điều không lành. Em lẳng lặng vứt cây gỗ trước cửa, rồi bỏ ra đi.

Làng trên xóm dưới chẳng ai quen thuộc, lang thang dọc đường một lúc, em bé nhằm cánh đồng trước mặt đi thẳng tới, lúc đó đang hạn hán, đã đến mùa cấy mà trời không mưa. Mọi người phải ra sông đắp đập, đưa nước vào đồng. Em bé đến đấy thấy trong đám đông có hai người khoẻ lạ thường. Một người đứng bẻ gỗ cho đều nhau để làm cừ. Người thứ hai đang lấy nắm tay đóng cọc. Những cây gỗ của anh kia vừa ném sang, anh này nhặt cắm xuống đất, đưa nắm tay ra làm vồ đóng. Anh đóng một nhát, cây gỗ lún xuống đến vài gang tay. Em bé muốn làm quen, nhưng chưa biết bằng cách nào, thì lại thấy một người xăm xăm đi đến chỗ đập nước. Hai bàn tay anh này to như hai chiếc xẻng. Thấy anh kia lấy nắm tay làm vồ đóng cọc, anh liền lặn xuống nước, lần đến đưa bàn tay chắn ngang cây gỗ anh kia đang đóng. Cây gỗ đang lún xuống đất bỗng dừng hẳn lại. Anh có nắm tay khoẻ ra sức giáng liền mấy mươi đấm, thanh gỗ vẫn không chuyển được chút nào. Anh này tức mình, lặn xuống nước, lần theo cây cọc nắm được bàn tay, lôi anh kia lên làm dữ :

- Tao phải đóng xong cái bè này mới được làng cho ăn một bữa cơm, thế mà mày phá tao, tao phải đánh !

Anh Bẻ Gỗ cũng chạy lại bênh anh Đóng Cọc:

- Tao phải bẻ năm xe gỗ mới được trả một nỗi ba gạo công, mà mày ngăn lại, không cho nó đóng, thì ai còn thuê tao bẻ gỗ nữa ?

Ba người gầm ghè, người toan vác gỗ đâm, người đưa nắm tay ra đấm. Anh có bàn tay to định dùng bàn tay mình làm cái xẻng xúc hai anh kia đổ đi chỗ khác. Em bé chạy vào can. Đang cơn nóng nảy, anh Bẻ Gỗ và anh Đóng Cọc muốn đánh cả em. Em bé chạy vào giữa ba người nói :

- Tôi nhỏ, các anh lớn... Các anh đánh, tôi thua thôi. Nhưng hãy nghe tôi hỏi đã. Hai anh đã nói phải đi bẻ gỗ, đóng cọc thuê kiếm ăn. Tôi thì có cha mẹ, nhưng cha mẹ sợ tôi ăn hết của, nên không muốn nuôi tôi. Chúng ta cùng cảnh nghèo sao không thương nhau, còn đánh nhau ? Còn anh, có bàn tay to như chiếc xẻng, tại sao anh không cho anh này đóng cọc ?

Anh có bàn tay to gắt gỏng :

- Hai bàn tay tao khoẻ bằng hàng trăm chiếc xẻng. Tao vỡ không biết bao nhiêu ruộng. Nhưng vỡ được bao nhiêu bọn nhà giàu tranh hết bấy nhiêu ? Tao vỡ chỗ nào, chúng cũng bảo chỗ ấy là đất của chúng. Tức quá, tao phá cái đập này, cho ruộng chúng nó bị khô !

Nghe anh này nói, hai anh kia hết giận, em bé lại bảo :

- Chúng ta đều thiếu ruộng, thiếu cơm, bị người khác hà hiếp, vậy đừng giận nhau nữa, hãy kết bạn với nhau cùng đi kiếm nơi làm ăn.

Ba người đều khen em bé nói phải, bằng lòng kết làm anh em. Họ đặt lại tên nhau cho dễ gọi, và thi tài để chọn người đứng đầu. Em bé ngồi xuống, cho các anh kia chất lên vai mười tảng đá bằng cái máng lợn. Em đứng thẳng dậy chạy mười vòng xung quanh một đám ruộng to. Mấy anh kia đều nhận là em khoẻ nhất, lại có lời nói khôn, đáng làm người đứng đầu và được đặt tên là Vác Đá. Anh Bẻ Gỗ được xếp thứ hai, anh Đóng Cọc thứ ba, anh Tay Xẻng thứ tư.

Bốn người từ giã làng cũ, theo dòng sông đi ngược lên nguồn, kiếm đất làm ăn. Đi được nửa ngày, đến một nơi nọ, bỗng thấy nước dưới sông vọt lên ruộng âm ầm, cột nước to bằng năm bảy người tát một lúc. Bốn người không biết chuyện gì, liền đến xem. Thấy dưới sông có một người đang khom lưng, há mồm hút nước phun lên những đám ruộng lúa đang khô nẻ. Vác Đá đến gần hỏi:

- Ruộng hai bên bờ sông này đều là của anh chăng ? Đến mùa gặt, chắc nhà anh thừa nhiều thóc ?

- Tao phải phun đầy nước cho hai dải ruộng này, mới được chủ ruộng trả cho một thúng cơm. Thúng cơm đang để kia.

Anh Hút Nước lại hỏi bốn người :

- Chứ chúng mày lấy đâu ra cơm ăn, mà đi chơi thong thả rảnh rang vậy.

Bốn người kia nói lại cảnh khổ và ý định của mình. Anh Hút Nước nhảy vọt lên bờ :

- Thế thì chúng mày phải cho tao theo. Tao cũng khổ như chúng mày !

Anh Hút Nước nhập bọn. Đến chiều, năm người rẽ vào rừng ngồi dưới gốc cây nghỉ chân. Có một người bước xăm xở đến chỗ hai cây gỗ to đứng liền nhau, kề hai vai vào hai cây, nhổ bật gốc cùng một lúc, rồi vác cả cây lẫn cành ra về. Năm người kia nhìn theo, ai cũng tặc lưỡi, Vác Đá đứng dậy hỏi với theo :

- Vội gì mà anh không chặt bỏ cành, bỏ gốc, vác cho nhẹ ?

Nghe tiếng người nói, anh Nhổ Cây quay lại, để nguyên hai cây gỗ trên vai, trả lời :

- Hai cây gỗ chỉ đổi được có nửa thúng thóc, thì chặt gốc phạt ngọn làm gì cho mệt ?

Vác Đá nói :

- Anh bị nó lừa rồi. Vác cả gốc cả ngọn thì nặng vai anh, mà người đổi được lấy cành làm củi đun.

- Mày còn bé mà đã khôn hơn tao. Không gặp mày tao chưa biết tao bị lừa.

- Chúng tôi cũng nghèo, cũng bị lừa như anh, bây giờ rủ nhau đi làm. Anh có đi thì đi cùng.

- Tại sao tao lại không đi ! Chúng mày đã nói cho tao biết tao bị lừa, chắc chúng mày không lừa tao. Chúng mày đi đến đâu tao cũng theo.

Sáu người lại dắt nhau đi. Tối hôm sau, cả sáu cùng bẻ lá lót dưới gốc cây, nằm ngủ trong rừng. Sáng ngày đã thấy một người vác một bó lao đuổi theo đàn nai.

Đàn nai hơn mười con, đều bị anh đuổi theo, phóng lao chết hết. Sáu người cùng chạy ra xem, Vác Đá cất tiếng hỏi :

- Mỗi lần được bằng ấy nai, chắc nhà anh giàu lắm ?

- Voi tao phóng còn chết nữa là nai. Nhưng tao có ăn thịt trừ cơm được đâu mà giàu ! Một con nai chúng chỉ đổi cho tao có một thúng thóc.. Một con voi có ngà cũng chỉ đổi được một cái áo rách. Mà voi, nai đâu phải ngày nào cũng tìm được! Cái thằng chủ rừng ấy ác lắm : Tao săn được bao nhiêu, nó cũng bắt phải đổi rẻ cho nó.

Vác Đá kể cảnh nghèo của mình, cho anh. Nhổ Cây cũng nói :

- Tao cũng giống mày đấy. Ngày nào cũng nhổ bốn cây gỗ, mà đổi chẳng đủ gạo ăn ! Tao mới gặp chúng nó hôm qua. Chúng nó là người nghèo mà khôn. Tao ngủ chung với chúng nó một đêm rồi, tao biết chúng nó tốt lắm. Mày nên nhập bọn đi làm ăn với chúng tao.

Anh kia chẳng chút lưỡng lự, xin nhập bọn luôn. Thế là trong bọn đã có bảy người. Anh thứ bảy được đặt tên là Chạy Giỏi. Bảy anh bẻ nứa kéo lửa nướng thịt nai ăn no nê rồi cùng đi về phía mặt trời lặn.

Trên dãy núi kia có một vùng đất rộng, bằng phẳng như mặt nước trong hồ. Chỗ này trước kia có xóm làng đông đúc. Nhưng con yêu tinh trong núi hay ra bắt người, bắt cả trâu, bò, heo, dê. Nó lại có phép tự hoá to ra hoặc thu nhỏ mình lại. Tiếng nó gầm to như sấm rền. Bắt được đàn ông, bà già thì nó ăn thịt, còn gái đẹp thì nó để làm vợ. Dân làng khiếp sợ con yêu tinh này đã bỏ đi tản mát mỗi người một nơi. Bảy chàng trai khoẻ vào đây thấy nhà cửa xác xơ, nồi chậu ăn bừa bãi. Bảy anh đi nhặt cuốc cũ, rựa cùn làm nhà ở, rồi ra công trồng trỉa.

Đất mới, người thưa, chẳng ai tranh giành lừa lọc. Lúa của họ xanh mát mắt, bầu bí đỏ ngọn um tùm. Người làng đã bỏ đi, nay thấy có người đến lập lại làng đều lần lượt trở về làm nhà ở gần, dựa vào sức nhau làm ăn.

Con yêu tinh thấy làng cũ đông người lại lần đến. Nó biến thành một con vật hình thù kỳ quái, ba đầu sáu tay, mười hai mắt, thân xám như tro, to như đống rơm, tiếng thét vang như sấm. Dân làng sợ hãi, chạy ùa vào nhà bảy anh. Con yêu tinh tưởng như mọi ngày, chạy theo đuổi bắt. Bảy anh khoẻ tản ra sân. Con yêu tinh bổ vào, bị anh Đóng Cọc thụi một quả vào đầu. Bị đánh một cái mạnh bằng hai trăm chiếc búa bổ, con yêu tinh thụt ngay cái đầu đau vào thân né sang bên kia. Anh Bẻ Gỗ vớ tay nó, bẻ liền. Tay con yêu tinh bị gãy lủng lằng. Anh Vác Đá lại vác một tảng đá to như cái giường ném mạnh vào giữa lưng nó. Nó rùng mình, hoá cánh bay lên. Anh Chạy Giỏi đã rút được cái đòn tay nhà, làm lao phóng theo. Cái lao đâm trúng giữa mồm con yêu quái. Nó rú lên một tiếng rồi bay vụt vào núi.

Bị trận đòn đau, con yêu quái thù bảy chàng khoẻ nhưng không dám đến làng. Nó bèn bay lên, hoá lửa phun xuống đốt nhà. Lửa bốc lên cao, khói mù mịt, cháy lan từ nhà này sang nhà khác, sang cả núi rừng. Anh Hút Nước chạy ra sông hút nước dập tắt. Anh Tay Xẻng dùng hai bàn tay xúc đất đổ vào. Anh Nhổ Cây nhổ từng bụi cây đập lửa trên những ngôi nhà bị cháy đở.

Con yêu quái lại hoá lửa đốt phá mùa màng. Bảy chàng khoẻ tức lắm, rủ nhau đi tìm chỗ nó ở.

Bảy người tìm khắp rừng núi, không gặp con yêu tinh, nhưng tìm thấy lối nó đi. Bảy chàng bứt dây rừng bện lại to bằng cây cột, giăng ngay đường đi của yêu tinh. Ba người giữ một đầu dây bên này, ba người giữ đầu bên kia, còn một người đứng làm hiệu.

Trăng lên, con yêu tinh từ trong động đi ra. Bị vướng dây, nó ngã sấp. Nhưng bảy người vừa chạy lại, nó đã bới đất chui xuống. Anh Tay Xẻng liền dùng hai bàn tay bới theo, bàn tay anh xén một nhát ước đến mười gánh đất. Con yêu tinh cũng khoẻ, anh càng xén nó càng chui sâu. Anh Hút Nước liền đi hút nước về đổ. Nhưng sông ở xa, nước chưa đủ làm cho con yêu tinh ngạt, đã thấm hết vào đất. Anh Chạy Giỏi chạy nhanh như gió, cõng anh Hút Nước đi cho nhanh, nên chỉ một buổi, nước đã ngập đầy lỗ, con yêu tinh quay đầu ngoi ngược lên. Bảy anh khoẻ xúm lại đánh. Nhiều người, lộn xộn quá, con yêu tinh thoát ra được. Anh Bẻ Gỗ chỉ kịp bẻ cây gỗ phang nó què một chân.

Đã bị què một chân mà con yêu tinh chạy còn nhanh hơn con hươu rừng. Song anh Chạy Giỏi vẫn đuổi theo sát gót, nên nó chẳng kịp hoá cánh, cứ lê cái chân què chạy về động.

Động con yêu tinh rất nhiều hang, lại lắm ngóc ngách. Anh Chạy Giỏi theo đến cửa nó đã chui vào trong. Không biết nó chui ngách nào. Chạy Giỏi lấp cửa hang rồi chạy về đón sáu người bạn. Bảy anh chàng khoẻ phá động. Cái động cao như núi, hang hố ngoằn ngoèo, bị bảy chàng trai bới tung. Mùi trong hang bay ra tanh hôi khó chịu. Vào một bước, thấy một đống xương người, lớp cũ lớp mới, lớp nọ chồng lên lớp kia. Phía trong cùng còn nhiều người sống ngồi bên cạnh các xác chết tanh hôi. Bảy chàng trai khoẻ mạnh đưa những người kia ra một đoạn, lại nghe có tiếng khóc ở ngách bên, mà không thấy đường vào. Họ phải dùng sức vần mấy tảng đá to sang bên. Bên trong tảng đá có một cái hang rộng. Hai mươi mốt cô gái ngồi trong đó khóc than. Con yêu tinh đã chọn những người con gái đẹp này nhốt riêng. Mỗi khi ra ngoài, nó lấy đá lấp kín cửa lại.

Cứu được người mà chẳng thấy con yêu tinh. Bảy chàng trai tìm mãi mới thấy lối nó chui vào kẽ đá. Kẽ đá rất chật. Con yêu tinh rúc mãi vào trong, tay bấu vách đá như con kỳ đà, mồm rúc vào túi phép đeo trước ngực. Túi phép nó đã hết thiêng từ lúc vị vấp giây ngã sấp xuống đất, nên nó hoá mãi chẳng được gì. Nhưng sức nó còn khoẻ lắm. Bảy chàng đã nắm được chân nó, mà không lòi ra được, nên mỗi người lại phải trổ tài. Cuối cùng con yêu tinh nằm trở ra. Bảy chàng nổi lửa đốt xác nó, rồi đưa những người được cứu sống trở lại làng.

Con yêu tinh bị giết, chẳng bao lâu những người trốn tránh xa gần đều trở về nhà cũ. Cái làng hoang vắng xưa kia trở lại đông đúc yên vui. Lúa lại xanh đồng, khoai tươi tốt, trâu dê đầy chuồng.

Nhớ ơn cứu sống, hai mươi mốt cô gái đẹp lấy bảy chàng trai khoẻ làm chồng. Họ sống hạnh phúc bên nhau mãi mãi.

Chú thích

  1. (Trang 90) Truyện này được kể theo một truyện thơ dài của đồng bào Chăm gọi là Sacucây - Marút.

Tiêu đề:
Truyện cổ Dân gian Chăm
Tác giả:
Contributor: Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm Ninh Thuận
Loại tài nguyên:
Text
Nơi xuất bản:
Việt Nam
Ngày tạo:
2000
Định dạng:
Digital
Ngôn ngữ:
Tiếng Việt
Chủ đề:
Văn học dân gian, Việt Nam, Các dân tộc Việt Nam
Nhà xuất bản:
Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc
Điều kiện truy cập:
Open access for educational and research purposes; commercial use prohibited.