Truyện cổ Dân gian Chăm
Bộ sưu tập bao gồm 58 truyện cổ được gìn giữ trong kho tàng văn học dân gian phong phú của người Chăm. Trong đó, 32 truyện được sưu tầm từ tư liệu lưu giữ tại Trung tâm và do các cá nhân, gia đình ở những làng Chăm thuộc Ninh Thuận, Bình Thuận cung cấp; bên cạnh đó là 26 truyện do Tuấn Dũng sưu tầm, tuyển chọn từ sách và tạp chí. Qua các sự tích về Po Nai, Po Ri Yak và những câu chuyện gắn với phong tục, đời sống tinh thần, người đọc có thể tìm hiểu cách cộng đồng Chăm kể về tình yêu, lao động, công bằng và lòng quả cảm.

23. Chàng khổ

Xưa có một người tên là Khổ. Chàng quá nghèo, không vợ con, không nhà cửa.

Khổ nghĩ bụng : "Ta phải đi tìm thượng đế để hỏi về số phận của ta tại sao lại thế này".

Thế rồi, Khổ gánh một bị gạo, một chĩnh mắm nhằm hướng tây mà đi. Đến tối chàng ghé vào xóm nghỉ trọ tại nhà một bà lão. Bà lão hỏi :

- Cháu ở đâu đến, có việc gì ?

Chàng Khổ thưa :

- Thưa bà, cháu từ phương xa đi tìm thượng đế để hỏi về số phận của cháu sao khác mọi người.

Bà lão nghe vậy mừng rỡ, bởi bà muốn nhờ

Khổ hỏi dùm một việc. Đêm đó bà dọn cơm nước cho chàng Khổ ăn uống.

Đến sáng, Khổ chào từ biệt bà lão để tiếp tục cuộc hành trình. Bà lão nói :

- Lão có một việc muốn nhờ, nếu như được chàng vui lòng giúp.

Chàng Khổ lễ phép thưa :

- Xin bà cứ nói !

Như được cởi tấm lòng, bà lão kể : Nguyên bà có trồng hai cây lựu đã trên năm năm. Cây lựu ấy chết chẳng ra chết, sống chẳng ra sống, không ra hoa kết quả, không hiểu nguyên do tại sao ? Nếu gặp thượng đế nhờ chàng hỏi giúp.

Chàng Khổ nhận lời rồi cáo từ bà lão, nhằm hướng tây mà đi.

Chàng đi từ sáng đến chiều mà vẫn chưa gặp được thượng đế. Đêm đó chàng Khổ lại ghé vào một xóm.

Lần này chàng vào trúng nhà một người đàn bà đã ngoài ba mươi tuổi, sống cô độc.

Người đàn bà hỏi chàng Khổ :

- Anh từ đâu đến ? Có việc gì ?

Chàng Khổ cũng nói lại những lời mà chàng đã nói với bà lão đêm hôm trước. Người đàn bà nghe nói lấy làm mừng rỡ, nhưng chưa nói ý định của mình ra vội. Đêm ấy cô ta tiếp chàng một bữa cơm thịnh soạn, và dọn chỗ cho chàng nghỉ.

Sáng hôm sau, chàng Khổ lại cáo từ ra đi. Người chủ nhà bèn nói :

- Tôi có một việc muốn phiền anh, không biết có được anh vui lòng giúp ?

- Có việc gì xin cô cứ nói !

- Năm nay tôi đã nhiều tuổi, nhưng vẫn chưa có chồng con, không biết cơn cớ gì mà số tôi phải sống cô đơn ? Nếu gặp thượng đế xin anh vui lòng hỏi giúp.

Nói xong người đàn bà nọ lấy gạo và cá khô bỏ vào bị cho chàng Khổ đem theo ăn đường.

Chàng Khổ nhận lời giúp người chủ nhà tốt bụng, rồi lại tiếp tục lên đường.

Đến nửa đường, chàng gặp một con sông to và sâu. Chàng rất bối rối, không biết làm sao qua được. Trong lúc chàng đang loay hoay tìm cách vượt sông bỗng nghe có tiếng gọi :

- Hỡi người ! Chẳng hay người đi đâu vậy, liệu tôi có giúp được gì chăng ?

Chàng Khổ dõi mắt tìm ở phía mé sông thấy một con ba ba khổng lồ, ngoài ra bốn phía không một bóng người. Thấy vậy chàng bèn trả lời ba ba:

- Tôi đang đi tìm thượng đế để hỏi về số phận của tôi sao khổ, sao khác mọi người ?

Nghe vậy ba ba liền nói :

- Nếu người vui lòng giúp tôi một việc, tôi sẽ giúp người vượt sông. Tôi vốn tu luyện tại đây đã gần hai mươi năm nhưng vẫn chưa được hoá thân thành rồng nghĩa là làm sao ? Nếu gặp thượng đế xin chàng hỏi giúp.

Khổ vui lòng nhận lời.

Ba ba ghé lại gần bờ cõng chàng vượt sông.

Qua khỏi sông khoảng nửa dặm đường, chàng Khổ thấy một ông lão râu tóc bạc phơ, mặc áo dài, đầu bít khăn đỏ tay cầm gậy, đứng giữa đường. Ông lão nhìn chàng Khổ và hỏi :

- Này chàng trai, đi đâu thế ?

Chàng Khổ nghe hỏi bèn vòng tay cúi đầu mà thưa rằng :

- Thưa cụ, con đi tìm thượng đế.

Ông lão hỏi :

- Anh đi tìm thượng đế để làm gì ? Cứ nói ra liệu ta có thể giúp được gì chăng ?

Chàng Khổ lễ phép quỳ gối xuống thưa :

- Thưa cụ, đời con nghèo khổ khác người, con muốn gặp thượng đế để hỏi xem nguyên cớ gì đời con lại khổ như vậy ?

Ông lão nhìn chàng Khổ từ đầu đến chân rồi nói :

- Chính ta là thượng đế, ta chỉ cho người hỏi ba điều, và ta cũng chỉ trả lời ba điều mà thôi. Người hãy nghĩ kỹ đi.

Nghe thượng đế nói vậy chàng Khổ lấy làm bối rối không biết nên hỏi người nào trước, vì như vậy chàng có đến bốn điều phải nói. Suy ngẫm một lúc, rồi chàng thưa :

- Thưa cụ, ba điều con muốn hỏi là : trên đường con lên đây gặp cụ, có một bà nhờ con hỏi giùm tại sao hai cây lựu nhà bà ấy đã trồng được năm năm rồi mà vẫn chưa ra hoa kết quả, cây sống không ra sống, chết không ra chết ?

Ông lão phán :

- Nếu muốn cây lựu được tươi tốt, đơm hoa kết quả thì hãy cho đào hai hũ vàng ở dưới gốc hai cây lựu ấy đi.

Chàng hỏi tiếp :

- Con xin được phép hỏi điều thứ hai. Thưa cụ, có một người đàn bà tuổi đã ngoài ba mươi, có gia tài nhưng mãi đến nay vẫn chưa có chồng con là nguyên cớ tại làm sao ?

Ông lão trả lời :

- Sở dĩ người đàn bà ấy phải chịu sống cô đơn như vậy là do số kiếp. Nếu người đàn bà ấy cùng anh tính cuộc trăm năm thì cuộc đời về sau sẽ vĩnh viễn phú quý.

- Còn điều thứ ba con muốn hỏi là : có một con ba ba tu luyện đã hai mươi năm ở khúc sông nọ nhưng vẫn chưa được hoa thân, không hiểu nguyên cớ gì ?

Ông lão lại phán :

- Sở dĩ con ba ba không hoá thân được là vì trong miệng có hiện nay còn ngậm hạt ngọc. Nhả hạt ngọc đó ra thì sẽ hoá được thân.

Vừa trả lời xong câu thứ ba thì ông lão biến mất. Chàng Khổ không kịp nói một lời tạ ơn từ biệt.

Tuy điều mình cần hỏi vẫn chưa hỏi được, nhưng chàng Khổ vẫn vui vẻ trở về.

Đến mé sông hôm nọ con ba ba lại ngoi lên, cõng chàng Khổ qua sông. Chàng Khổ nói lại điều phán truyền của thượng đế. Ba ba nghe nói vậy rất lấy làm mừng rỡ, bèn nhả viên ngọc ra, tặng luôn cho chàng Khổ.

Sau đó, chàng Khổ lại vội vã lên đường. Có viên ngọc của ba ba trong tay, chàng đi nhanh hơn. Đến nhà người đàn bà trẻ nọ chàng ghé dừng lại. Chủ nhà đón tiếp chàng rất niềm nở. Sau khi cơm nước xong, chàng Khổ lại nói điều phán bảo của thượng đế. Người đàn bà rất đối vui lòng. Hai người nên vợ nên chồng với nhau từ đó.

Sáng hôm sau, chàng Khổ lại từ biệt vợ đến nhà bà cụ có hai cây lựu nọ, để nói lại điều phán dạy của thượng đế. Quả nhiên khi bà cho đào dưới gốc hai cây lựu lên thì có hai hũ vàng thật. Bà cụ luôn miệng nói lời cảm ơn chàng Khổ đã vui lòng giúp mình. Để trả ơn chàng bà cụ chia cho chàng một hũ vàng.

Từ đó chàng Khổ trở nên giầu sang, có vợ con, sống cuộc đời hạnh phúc, vinh hiển.

Chú thích

  1. (Trang 177) Cốt truyện giống truyện Trời không phụ người nhân đức (trang 69). (B.T.).

Tiêu đề:
Truyện cổ Dân gian Chăm
Tác giả:
Contributor: Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm Ninh Thuận
Loại tài nguyên:
Text
Nơi xuất bản:
Việt Nam
Ngày tạo:
2000
Định dạng:
Digital
Ngôn ngữ:
Tiếng Việt
Chủ đề:
Văn học dân gian, Việt Nam, Các dân tộc Việt Nam
Nhà xuất bản:
Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc
Điều kiện truy cập:
Open access for educational and research purposes; commercial use prohibited.