7. Sự tích vua TaBài và nàng BìLà1

Xưa có một hoàng tử người Chăm tên là TaBài đang hành hương tại Do Thái thì được tin tại xứ Chăm không có Vua, Hoàng tử có ý định về làm Vua. Khi về xứ Chăm, Hoàng tử kết bạn cùng Hoàng tử YangIn. Hoàng tử TaBài rèn vũ khí để săn bắn gồm Khăl, Hanrak, đau, Katuang...

Một hôm hai người rủ nhau vào rừng săn bắn, mỗi người đi một nẻo. Hoàng tử TaBài đi theo đường ao Ngà. (Gốc Ngà này xứ Ả Rập. Vua Tanắc đưa sang để làm Vua. Tanắc không chịu về nên bị giết chết tại chỗ. Ngà ấy hờn giận chìm xuống đất sâu, sau này hoá thành ao, gọi là ao Ngà). Đoàn chó săn của Hoàng tử TaBài không chịu đi cứ nhìn xuống ao sủa, Hoàng tử gọi mãi bầy chó cũng không đi, lấy làm lạ. Hoàng tử ra lệnh cho quần thần xuống mò và tìm thấy một khúc Ngà. Quần thần tầu lại với Hoàng tử trong ao có Ngà. Hoàng tử truyền vớt Ngà ấy lên, nhưng lạ thay cả đoàn đi săn xuống đưa lên cũng không nổi, Hoàng tử TaBài thấy vậy bèn xuống ao xem thử. Ngài vừa đưa tay vào nhấc lên thấy nhẹ bỗng.

Được Ngà ngài lấy làm thích thú, bèn ra lệnh cho quần thần về, không đi săn bắn nữa. Về nhà ngài cất Ngà trên gác. Qua ngày sau, ngài tiếp tục đi săn bắn đến tối mới về. Khi về nhà thấy mâm cơm đủ vị dọn sẵn (đồ ngon vật quí kể cả bánh tráng miệng) trên mâm có đậy lồng bàn. Hoàng tử TaBài cũng chưa biết ai đã dọn mâm cơm này. Lúc Hoàng tử đi săn, nàng tiên trong Ngà hiện ra nấu những món ăn cho ngài, dọn xong mâm cơm nàng tiên lại biến mình vào lại trong Ngà, thỉnh thoảng nàng lại đan áo bông cho ngài mặc. Dần dần thấu đến tai vị hung thần Bil thôr. Bữa nọ nhân khi Hoàng tử TaBài đi săn vắng, vị hung thần dùng phép thần hoá thành con thằn lằn bay đi đến bám trên cánh cửa rình xem, quả thật nàng tiên trong Ngà hiện ra, nhan sắc tuyệt trần. Vị hung thần hoá phép thành người, giả Hoàng tử TaBài bước vào nhà. Nàng tiên thấy tưởng Hoàng tử TaBài liền hỏi :

- Ngài đi săn sao lại bỏ quần thần trở về một mình ?

Vị hung thần trả lời :

- Không hiểu tại sao tôi đi nửa đường, bỗng nhiên tôi bị mọc hai răng nanh, nàng tiên nhìn thấy khác hẳn Hoàng tử TaBài trong lòng hồ nghi.

Gần đến giờ Hoàng tử TaBài sắp về, vị hung thần biến mất. Hoàng tử về nàng tiên kể lại cho ngài nghe rằng :

- Ngài mới đi săn về khi trưa rồi ngài lại đi săn nữa, tại sao ngài lại về ?

Hoàng tử TaBài hỏi lại :

- Người mới đến khi trưa, hình dáng mặt mũi ra sao ?

Nàng tiên trả lời rằng :

- Người ấy có hai răng anh, Hoàng tử biết ngay đó là vị hung thần biến giả mình, nhưng không nói ra cho nàng tiên biết. Hôm sau Hoàng tử TaBài đưa quần thần vào rừng săn bắn, trước khi ra đi, ngài vẽ bùa chắn tất cả các cửa. Hoàng tử TaBài đi chừng một đôi thì vị hung thần đến. Nó thấy có các lá bùa chắn giữ các cửa, vị hung thần biến mình vào trong cung tư tình cùng nàng Ngà.

Nàng Ngà khi thấy Hoàng tử TaBài vào cung thì trong lòng bán tín bán nghi, bèn đem lời dò hỏi xem có thật là Hoàng tử TaBài không. Không ngờ Hoàng tử giả có phép thần thông biến hoá, nên biết rõ mọi việc làm, sinh hoạt hàng ngày của Hoàng tử TaBài nên nàng Ngà hỏi điều gì, vị hung thần đều trả lời thông suốt. Nàng Ngà không còn nghi ngờ, hôm ấy vị hung thần cùng nàng Ngà ái ân trong cung như vợ chồng.

Hoàng tử TaBài đi được nửa đường thì quay trở về rình thấy tất cả những lá bùa vẫn còn nguyên vẹn thì yên lòng, bèn vào rừng săn bắn tiếp. Vị hung thần khi ăn nằm với nàng Ngà xong, xin tạm biệt nàng để đến gặp Hoàng tử YangIn, nàng Ngà nũng nịu với vị hung thần rằng :

- Chàng đi em nhớ lắm, xin chàng ngồi lại cho em vẽ lấy hình chàng để lại, để khi em nhớ chàng, em lấy ra xem cho khuây.

Nàng tiên vẽ xong thì vị hung thần từ giã.

Nàng tiên mang hình vẽ để dưới nệm giường ngủ của vợ chồng, bỗng chốc Hoàng tử TaBài về, nàng quên lấy hình cho Hoàng tử xem dáng vóc. Cơm nước xong, Hoàng tử vào phòng nằm ngủ trước, ngài vừa đặt mình xuống thì bị gai đâm nhức nhối không ngủ được, bèn dỡ nệm lên thì thấy hình của hung thần Bil Thôr. Ngài mang ra hỏi nàng tiên nhưng nàng quá sợ không dám nói gì, dù có nói thật chăng nữa, chồng vẫn không tin. Hoàng tử giận bèn đuổi nàng ra khỏi cung.

Nàng tủi nhục phải ra đi, còn Hoàng tử lòng vẫn còn thương tiếc vợ, hối hận vì đã lỡ lời. Chàng muốn đi tìm vợ để xin lỗi, nhưng vì nặng tự ái nên khôgn đi. Hoàng tử bèn giả chết, truyền thần làm đám hoả táng để thử bụng nàng có trọn tình với mình không.

Nàng tiên hay tin Hoàng tử TaBài chết làm đám hoả táng, nàng đến vào trong rạp tang ngồi cạnh thi hài chồng than khóc thảm thiết. Hoàng tử TaBài nghe vợ mình khóc than kể lể sự tình, ngài bèn thò tay ra nắm lấy nàng và xin chịu lỗi với vợ về sự nghi nàng đã phụ bạc chàng, xin nàng hãy về lại hoàng cung để vợ chồng cùng chung sống như cũ. Nàng tiên trả lời với Hoàng tử rằng:

- Chàng hãy ngửa bàn tay ra cho tôi ngồi trong lòng bàn tay, nếu chàng nắm được tôi thì tôi nguyện theo vào cung cùng chàng.

Hoàng tử làm theo lời nàng tiên, chàng vừa nắm bàn tay lại thì nàng đã biến thành cục chì rồi hoá mình vào trong Ngà voi như xưa.

Một hôm Hoàng tử YangIn đến gặp Hoàng tử TaBài để rèn cây chà gạc, Hoàng tử TaBài rèn, còn Hoàng tử YangIn kéo bễ, nàng tiên trong Ngà ghé mắt dòm xuống thấy Hoàng tử YangIn đẹp trai, bèn nhổ nước xuống đúng Hoàng tử YangIn, Hoàng Tử YangIn ngước nhìn lên thấy có một nàng con gái trong ngà voi, nhan sắc tuyệt trần, sinh lòng thầm yêu. Rèn xong cây chà gạc Hoàng tử YangIn rủ Hoàng tử TaBài đi săn, hẹn hò ngày giờ và nơi gặp nhau. Nếu ai đến trước điểm hẹn thì xin bỏ lá làm dấu.

Đúng ngày hẹn, Hoàng tử YangIn dậy thật sớm sai quần thần đi bẻ lá bỏ tại điểm hẹn. Hoàng tử TaBài đến sau thấy dấu lá cây tin là Hoàng tử đã đi. Hoàng tử TaBài lần theo dấu lá cây tìm Hoàng tử YangIn. Lúc bấy giờ Hoàng tử YangIn vào thẳng trong hoàng cung đánh cắp ngà voi mang về tư thất. Còn Hoàng tử TaBài tìm không thấy Hoàng tử YangIn đành trở về. Khi bước vào hoàng cung xem lại thì thấy đã mất ngà voi, ngài biết Hoàng tử YangIn đã lấy trộm, lòng căm tức trào dậy, ngài sai quần thần đến tận tư thất của Hoàng tử YangIn đòi lại ngà voi, Hoàng tử YangIn không chịu trả còn nặng lời với quần thần, quần thần về tâu lại với Hoàng tử TaBài rằng :

- Ta không bằng lòng trả, muốn làm gì thì làm.

Nghe thấy thế, Hoàng tử TaBài lấy làm tức giận thách thức Hoàng tử YangIn đua tài phép, Hoàng tử YangIn thuận lời.

Hoàng tử TaBài có một con Trâu lang thần, sức mạnh vô song, còn Hoàng tử YangIn có phép hoá ong mật, vò vẽ. Trâu thần và Ong mật đánh nhau suốt ngày đêm không ai thắng bại bèn dừng cuộc đấu để nghỉ ngơi. Trâu thần vào cung tâu với Hoàng tử TaBài rằng :

- Lần này tôi ra tranh tài với Ong mật, dù có mệt nhọc lao khổ đi nữa, xin Hoàng tử yên tâm đừng nên lo cho tôi.

Tâu xong Trâu thần ra đi thi đấu. Hai bên đánh nhau bảy ngày đêm. Hoàng tử YangIn hoá thêm Ong vò vẽ đánh cùng Trâu thần, máu Trâu thần tuôn ra khắp mình chạy qua động cát, cho nên cát trở thành màu đỏ đến ngày nay. Trâu thần chạy xuống nước, Ong mật vò vẽ cũng bu theo cắn sự cảnh lao khổ của Trâu thấu đến tai Hoàng tử TaBài, ngài buông lời oán trách Hoàng tử YangIn nỡ tâm trộm ngà voi lại còn biến hóá Ong mật, vò vẽ chích cắn Trâu ngài đổ máu, biết Trâu thần có chịu nổi với những nọc Ong không? Vừa dứt lời than thì Trâu thần ngoài kia ngã chết. Thế là Hoàng tử TaBài thua Hoàng tử YangIn.

Hoàng tử TaBài than trách nàng Ngà đã không nghĩ tình xưa lỗi hẹn cùng chàng về nghĩa vợ chồng. Một hôm Hoàng tử TaBài ra suối tắm, nàng Ngà cũng ra suối tắm ở bến trên chỉ cách nhau một lùm cây, nàng Ngà thấy Hoàng tử tắm bến dưới bên dùng pháp thuật biến hoa thành một bé gái trôi theo dòng suối đụng phải Hoàng tử, Hoàng tử bế lên thấy nữ liền bồng về làm cháu nuôi.

Đưa đứa bé về nhà nuôi đứa bé mỗi ngày một khác, mặt mày khôi ngô và đẹp đẽ. Lớn lên, Hoàng tử dẫn cháu ra đồng thăm ruộng, đến suối nàng xuống võng để cùng đi với Hoàng tử. Nàng đi trước vén váy lên cao, Hoàng tử thấy trong dạ rạo rực, đem lòng yêu thầm. Khi trở về hoàng cung, Hoàng tử mời các quan thần đến hỏi rằng:

- Rau mình trồng, mình hái ăn được không?

Các quan tưởng lời thật bèn tâu lại :

- Rau mình trồng, tất nhiên mình hái ăn được.

Vì thế Hoàng tử TaBài đã lấy chấu nuôi làm vợ. Từ khi Hoàng tử lấy cháu nuôi làm vợ thì trời hạn hán bảy năm liền nước không có mà uống, nhân dân lầm than, dịch bệnh gây chết chóc nhiều. Hoàng tử thấy vậy lấy làm lo lắng hối hận. Hoàng tử cho mời các nhà tiên tri vào cung bàn bạc. Hạn hán như thế này hay là do tôi đã lấy cháu nuôi làm vợ, phạm luân thường đạo lý. Như vậy, Hoàng tử cho đan giỏ để nàng cùng ngài ngồi trong rồi cho quần thần khiêng thả xuống sông và truyền rằng :

- Đợi khi nào trời đổ mưa xuống, nước sông chảy xuống ngập nửa thân thì để yên, ngập tới ngực thì cho khiêng lên.

Linh nghiệm thay khi khiêng gió bỏ xuống sông thì trời kéo mây mịt mù đổ mưa, nước suối mênh mông chảy xuống như thác đổ, trời mưa to, sấm sét vang rền suốt ngày đêm, các quần thần lấy làm sợ hãi không dám vào khiêng giỏ lên. Dòng nước đã cuốn giỏ chảy thành hai lạch, một lạch chảy vào sông lớn, thẳng ra cửa biển, một lạch chảy qua động cát thành hồ nước ngọt. Sau đó quần thần tìm vớt thi hài về làm đám hoả táng lấy hài cốt, làng Mai Lãnh (Palẽy som Bìngù thuộc tỉnh Bình Thuận ngày nay) lập đền thờ, còn thi hài của cháu nuôi mang lên trôn. Sau này hồn nàng hiển linh ứng lên thành nữ thần, bà con người Việt gọi nàng là : "Bà Thuỷ Liêm đại đồng" và lập đền thờ bà, mặt quay về hướng đường cái. Bất cứ ai đi vòng, đi ngựa ngang qua đền Bà mà không xuống đều bị "bà quở" làm té ngựa, ra máu. Sau đó, tả quân của Lê Văn Duyệt nhân đem quân đi ngang Qui Nhơn có ghé vào đền Bà, có người thưa lại sự linh thiêng của bà, Lê Văn Duyệt truyền cho quân linh quay mặt bà về phía núi nhìn thẳng nơi giỏ bà bị nước trôi tắp tại hồ. Hiện nay hồ ấy trở thành đầm, tiếng Chăm gọi là : Ia Tapiêt, ia Ralang tại đền bà mỗi năm, dân chúng Phan Thiết đều đến cúng bái.