héo quắt lại.

về mùa đông giá lạnh sương làm khô héo cây cối, ám chỉ những nỗi vất vả ở đời.

mình gầy như con ve nhẹ bỗng, ý nói Kim Trọng nhớ nàng Kiều mà thân thể hao mòn hẳn đi.

lúc chiêm bao cứ mơ màng như hồn lìa khỏi xác để tìm gặp người yêu. Sách “Quốc sắc thiên hương”, thơ nàng Du Nương gửi chàng Cô Sinh có câu: “Hảo cú mỗi tòng sầu lý đắc, ly hồn đa tự mộng” = câu hay nảy lúc tiêu tao, hồn lìa thường tự chiêm bao mơ màng.

cha mẹ. Xem chú thích câu 759. Ở đây chỉ thấy nói đến cha mẹ của Thúy Kiều mà không hề nói đến cha mẹ của Kim Trọng. E có sự sơ xuất chăng? Chẳng lẽ Kim Trọng dám vượt cả quyền cha mẹ mình để giải quyết vấn đề hôn nhân của mình trong khi còn có tang chú. “Nguyên truyện” cũng viết: “Thân phụ thấy chàng đau thương quá độ, sợ thành bệnh bèn chọn ngày sắm lễ nạp thái để cưới Thuý Vân cho chàng”. Chữ “phụ” đây có phải là thân phụ của Kim Trọng không? Hoặc chữ “phụ” ấy được dùng để chỉ Vương ông? Nguyễn Du thì dùng chữ “Xuân huyên” là chỉ cả cha mẹ nhưng nếu là cha mẹ của Kim Trọng thì sự xuất hiện ấy ở đây không hợp lý.

nên đọc là “vu qui”. Chỉ con gái về nhà chồng. Ở đây nói chuyện Kim Trọng mà viết: “Tuy rằng vui chữ vu qui, vui này đã cất sầu kia được nào?” thì lại không ổn.

phím đàn (vì cây đàn làm bằng gỗ cây ngô đồng nên mới gọi như vậy).

réo rắt (Việt Nam tự điển - KTTĐ).

bình đốt trầm để bên của sổ khói toả lên, có gió thổi qua bức rèm làm cho nhạt đi. (Xem thêm chú thích chữ “song đào”, câu 440)

tiếng người con gái. Bản LVĐ, KOM và bản QVĐ đều viết 嬌 (kiều = người con gái). Các bản nôm khác như Phúc Văn đường, Quảng Thịnh đường đều khắc chữ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu chú: “... phần nhiều bản nôm để là Kiều, là tên của Thuý Kiều”... Chú như vậy thì sai. Bản BK-TTK cũng viết hoa chữ Kiều.

hai câu 2855-2856 này, câu trên là thuộc về bài thơ lưu biệt của Kiều, câu dưới là thuộc về Kim Trọng. “Nguyên Truyện”: “Thử kỳ biệt thi tinh thần ngưng trú, cố hiện ư vật giả như thử” = đó là tinh thần của bài thơ lưu biệt đọng lại mà rót ra cho nên thấy hiện ra như vậy. Đoạn này tả Kim Trọng cùng Thuý Vân ngâm một khúc thơ lưu biệt của Thuý Kiều, gảy một khúc đàn của Thuý Kiều và đốt một ít hương trầm. Ngâm thơ gảy đàn xong, đến khi khói trầm bốc lên thì nghe có “Tiếng Kiều đồng vòng, bóng xiêm mơ màng”.

xem câu 2856 “bởi lòng”