Giáo sư Trần Đình Sử, tác giả của “Thi pháp Truyện Kiều” là giáo sư chuyên gia hàng đầu về văn học, là một trong những người tiên phong xây dựng hướng nghiên cứu thi pháp học ở Việt Nam. Giáo sư đã xuất bản hàng trăm công trình khoa học trong nước và quốc tế. Giáo sư Trần Đình Sử “yêu ‘Truyện Kiều’ từ thời trẻ” và từ những năm 1960 đã bắt đầu có ý thức sưu tập tư liệu về “Truyện Kiều”. Đến những năm 1970, ông bắt đầu nghĩ đến việc nghiên cứu thi pháp truyện Kiều. Trải qua bao năm nghiền ngẫm, cuốn sách “Thi pháp Truyện Kiều” đã được xuất bản lần đầu tiên năm 2002, sau đó liên tục được tái bản. Trong lần xuất bản năm 2018, tác giả đã có những chỉnh lí, bổ sung để làm tăng thêm giá trị cuốn sách.

“Nghiên cứu văn bản Truyện Kiều” của PGS.TS. Đào Thái Tôn là một công trình nghiên cứu khoa học công phu, có giá trị cao và thực sự cần thiết nếu muốn đi sâu tìm hiểu Truyện Kiều. Dựa trên văn bản gốc, bằng phương pháp thống kê những từ ngữ dị biệt giữa các văn bản Truyện Kiều, tác giả xác lập phương hướng đi tìm “nguyên lời Nguyễn Du” trong điều kiện tất cả các bản Kiều hiện có đều không phải nguyên tác của thi hào Nguyễn Du. Ngoài phần chụp nguyên văn chữ Nôm bản gốc còn có phần ghi chú bằng nguyên dạng chữ Nôm những chỗ bản gốc khắc sai, hoặc bị mất nét do thời gian lưu giữ. Tác giả cũng chỉ rõ mức độ xô lệch của từ ngữ trên văn bản hệ Huế lớn hơn nhiều so với văn bản hệ Thăng Long. Điều này giúp thêm cứ liệu cho việc phân định những vùng văn bản gần với nguyên tác hơn. Cuốn sách còn có một số bài viết quan trọng của tác giả chứng minh các vấn đề gây tranh cãi và ngộ nhận hiện nay như: không có “bản Phường” với nghĩa là bản Truyện Kiều do Phạm Quý Thích đưa in, không có “bản Kinh” Truyện Kiều do vua Tự Đức sửa chữa. Nội dung cuốn sách với những nghiên cứu chuyên sâu công phu sẽ góp phần cung cấp thông tin giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện về Truyện Kiều của Nguyễn Du. Hy vọng cuốn sách sẽ là tài liệu tham khảo bổ ích đối với các nhà nghiên cứu khoa học, các nhà văn hoá cùng những ai quan tâm đến nền văn học Việt Nam.

Cuốn sách là một công trình công phu, nhiều tư liệu, gồm 4 phần: Truyền kỳ tân phả, Chinh phụ ngâm khúc diễn âm, Hồng Hà phu nhân di văn và một phần phụ lục những nghiên cứu quan trọng và gần đây nhất về Đoàn Thị Điểm cũng như tác phẩm của nữ sĩ, của các học giả, các nhà nghiên cứu gần xa. Sách do PGS.TS Trần Thị Băng Thanh sưu tập, khảo cứu, dịch, phiên âm, chú thích văn bản một cách khoa học, tỉ mỉ. Soạn giả Trần Thị Băng Thanh đã kế thừa và xin phép đưa vào sách những phần dịch đã hoàn chỉnh của các học giả tiền bối Ngô Lập Chi, Trần Văn Giáp, Bùi Hạnh Cẩn, Hoàng Xuân Hãn, Nguyễn Kim Hưng. “Một Điểm tinh hoa - Thơ văn Hồng Hà nữ sĩ- Bản dịch chú và phiên âm đầy đủ nhất các tác phẩm của Đoàn Thị Điểm” là công trình có giá trị và hữu ích cho giới nghiên cứu và bạn đọc yêu thích văn chương. Cuốn sách không chỉ vẽ lên chân dung của Hồng Hà nữ sĩ qua những tác phẩm văn chương nhiều giá trị lịch sử, đồng thời vẫn còn nguyên giá trị thời sự cho tới hôm nay, mà còn là tấm lòng tri âm của “người thiên hạ” đối với bà gần ba trăm năm, sau khi bà qua đời.

Có lẽ đã là người Việt Nam thì không ai là không thuộc đôi ba câu lục bát ca dao, lục bát “Truyện Kiều”. Và cùng với “Truyện Kiều”, “Chinh phụ ngâm”, nền văn học trung đại và hiện đại của nước ta còn có bao nhiêu tác phẩm xuất sắc được phô diễn bằng hai thể thơ đậm đà màu sắc dân tộc: lục bát và song thất lục bát. Từ lâu các nhà nghiên cứu văn học Việt Nam trong và ngoài nước đã không những đi sâu tìm hiểu các tác phẩm cụ thể mà cũng rất quan tâm tìm hiểu chính hai thể thơ đã góp phần làm nên sự thành công của các tác phẩm bất hủ ấy. Tuy nhiên cho đến nay hầu như vẫn chưa một ai dành hẳn một chuyên đề cho một thể thơ hoặc cho cả hai thể thơ nói trên. Trong khung cảnh đó, cuốn sách “Lục bát và song thất lục bát (lịch sử phát triển, đặc trưng thể loại)” của Tiến sĩ Phan Diễm Phương là sự bù lấp rất đáng kể chỗ trống vắng đó. Thông qua khảo sát, phân tích và so sánh hàng loạt tác phẩm lục bát và song thất lục bát tiêu biểu xuất hiện trên thi đàn Việt Nam trong suốt 5 thế kỷ, từ trung đại đến hiện đại, tác giả đã khái quát những chặng đường phát triển và các đặc trưng thể loại trong mối liên quan mật thiết giữa thi luật dân tộc và nội dung thi ca của hai thể thơ đặc sắc này.

“Lời giãi bày của Văn chương” là tập phê bình tiểu luận của tác giả Phan Diễm Phương, được tuyển chọn từ các bài viết mà tác giả đã công bố trên các sách báo chuyên ngành. Cuốn sách được chia làm hai phần. Phần I, “Cảm nhận” bao gồm những bài bình luận về văn chương của một số tác giả đã nổi tiếng hoặc đang trên đường tìm tòi tự khẳng định trong đời sống văn học Việt Nam đương đại: Nguyễn Mỹ, Tô Hà, Hữu Thỉnh, Vũ Quần Phương, Thạch Quỳ, Nguyễn Mạnh Tuấn, Hà Khánh Linh, Nguyễn Quang Lập, Trần Thuỳ Mai… Phần II, “Suy nghĩ” đi vào tìm hiểu một số khía cạnh thuộc phong cách, thi pháp của các nhà văn lớn đã khuất như Nam Cao, Nguyên Hồng, Thạch Lam; và một số vấn đề ngọn nguồn, thi pháp, cũng như số phận lịch sử của hai thể thơ nổi tiếng trong lịch sử văn học Việt Nam: lục bát và song thất lục bát.

Khác với “Từ điển Việt - Bồ - La của Alexandre de Rrodes” (1651), “Sách sổ sáng chép các việc” của Philiphê Bỉnh (1822) là một tác phẩm không mấy quen thuộc, nếu không nói là xa lạ với độc giả nói chung. Một phần cũng là vì quy mô nhỏ bé cũng như tính chất cá nhân của cuốn sách - đó là một tập hồi ký của một tác giả không được biết tiếng. Mặt khác, còn là vì những hạn chế của điều kiện in ấn, xuất bản và phổ biến một tác phẩm viết tay như thế ở trong nước. Tuy nhiên, đối với những người quan tâm đến tiếng Việt nói chung và những người nghiên cứu lịch sử tiếng Việt nói riêng thì đó là một tư liệu rất đáng quý về tiếng Việt cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX. Trước khi thực hiện chuyên luận này, PGS.TS. Nguyễn Phương Trang đã tiến hành chuyển tự nguyên bản chép tay cuốn “Sách sổ sang chép các việc” sang dạng in ấn với hệ thống chữ Quốc ngữ hiện hành vào năm 2012. Với tư liệu chữ Quốc ngữ “Sách sổ sang chép các việc” này, tác giả chủ trương chỉ miêu tả và phân tích một số hiện tượng, những “dấu ấn” đáng chú ý về ngữ âm, chữ viết, từ vựng và ngữ pháp của thời kỳ bấy giờ, chứ không phải là toàn bộ các biểu hiện đầy đủ của nó. Vì vậy, thông qua cuốn chuyên luận này, tác giả hy vọng cung cấp một kết qủa nghiên cứu về hiện trạng tiếng Việt (ngữ âm, chữ viết, từ vựng, ngữ pháp) cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX (qua văn bản Chữ quốc ngữ “Sách sổ sang chép các việc - 1822” cho giảng viên, sinh viên, nghiên cứu viên ngành ngôn ngữ học, văn học, văn hoá học, sử học, dân tộc học; đồng thời, cũng cấp một tài liệu tham khảo hữu ích cho việc dạy và học tiếng Việt, chữ Việt trong nhà trường.

“Tư liệu Truyện Kiều - Bản Duy Minh Thị 1872” của Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn là một công trình nghiên cứu công phu, có giá trị đặc biệt đối với những ai quan tâm đến Truyện Kiều và văn bản học. Cuốn sách tập trung khảo cứu bản Kiều do nhà Duy Minh Thị khắc in năm 1872 — một trong những ấn bản cổ hiếm hoi còn lưu giữ được cho đến nay. Tác giả không chỉ tiến hành đối chiếu bản Duy Minh Thị với nhiều văn bản Kiều khác, mà còn phân tích sâu sắc về ngữ âm, từ vựng và phong cách ngôn ngữ của Nguyễn Du, nhằm tìm ra những dấu ấn gần gũi nhất với nguyên tác. Bằng những phương pháp phân tích khoa học và lập luận chặt chẽ, Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn đã đưa ra nhiều nhận định xác đáng về sự khác biệt giữa các bản Kiều qua từng thời kỳ, góp phần soi sáng quá trình truyền bá và biến đổi của kiệt tác này. Cuốn sách không chỉ là nguồn tài liệu quý giá cho giới nghiên cứu văn học, ngôn ngữ học mà còn mở ra nhiều hướng tiếp cận mới để tìm hiểu sâu hơn về Truyện Kiều và di sản văn hóa Việt Nam.

Cuốn sách dày cả ngàn trang giới thiệu chân dung 90 nhân vật tiêu biểu. Với giáo sư Phong Lê, đây trước hết là một cuộc điểm lại, như một hành trình trở về với những đối tượng nghiên cứu mà ông đã dành trọn gần 60 năm đọc, học và khảo cứu. Từ những tên tuổi đã tạo nên bước chuyển động quan trọng trong văn học trung đại – như Chu Văn An, Lê Thánh Tông, Nguyễn Bỉnh Khiêm… cho đến những gương mặt kiệt xuất như Nguyễn Du, Nguyễn Công Trứ, Cao Bá Quát…, tác giả dần dẫn dắt người đọc đi qua dòng chảy liên tục của văn học Việt Nam. Phần lớn các chân dung còn lại là những tên tuổi lớn làm nên diện mạo văn học Việt Nam thế kỷ XX, giai đoạn đất nước chuyển mình mạnh mẽ vào quỹ đạo hiện đại hóa. Tập sách, qua các chân dung ấy, không chỉ phác thảo một bức tranh thấu suốt về hành trình văn hóa của dân tộc mà còn mở ra cho độc giả một viễn tượng rộng lớn – nơi hiện hữu khát vọng tự do, tinh thần sáng tạo, cũng như sự kiếm tìm cái đẹp và sự thật.

Thuật ngữ "Từ nguyên học" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp "etimologia", có nghĩa là "cách nói đúng", hoặc "nghĩa đúng của một từ". Theo cách hiểu thông dụng, từ nguyên học, một phân ngành của ngôn ngữ học lịch sử, nghiên cứu về lịch sử của các từ, nguồn gốc của chúng; những hình thái, ngữ nghĩa gốc bị lu mờ trong ngôn ngữ đương thời... Vì vậy, nghiên cứu từ nguyên là một công việc nghiêm túc, không thể tiến hành ngẫu hứng dựa trên suy luận chủ quan thuần túy, mà đòi hỏi nhà nghiên cứu phải có phương pháp khoa học được xây dựng dựa trên những tiêu chí chặt chẽ. Có thể nói, ngành từ nguyên học vốn không có nhiều người dấn thân, nếu có, thì thời gian họ dành cho việc nghiên cứu cũng gián đoạn, rời rạc... Học giả An Chi là người hiếm hoi trong số đó, đã dành khoảng thời gian dài xuyên suốt với việc truy tìm nguồn gốc đến các nguyên từ, mà ông thích gọi công việc đó là "rong chơi miền chữ nghĩa", nhưng với một tinh thần khoa học nghiêm túc, không hề ngẫu hứng đưa ra những suy luận thuần túy chủ quan.

Từ khi xuất hiện đầu thế kỷ XIX, "Truyện Kiều" đã có vô số bản khắc in, phiên âm, chú giải và nghiên cứu, trở thành nguồn cảm hứng bất tận cho người Việt. Đầu thế kỷ XXI, học giả An Chi tiếp tục góp thêm một tiếng nói đặc sắc với Truyện Kiều – bản Duy Minh Thị 1872. Cuốn sách nổi bật ở ba điểm chính: (1) cách phiên âm chính xác, hợp lý, dựa trên đặc trưng chữ Nôm miền Nam và chỉnh những sai sót trong quá trình khắc in; (2) phần chú giải và thảo luận được viết tỉ mỉ, sắp xếp khoa học, giàu cảm xúc và đưa ra nhiều cách hiểu mới mẻ về ngôn từ Truyện Kiều; (3) tinh thần nghiêm cẩn và đối thoại học thuật của tác giả, thể hiện qua việc đối chiếu nhiều nguồn và lắng nghe ý kiến bạn đọc. Cùng với hình minh họa sinh động, tác phẩm này đã làm phong phú thêm “vườn hoa Kiều học” đa sắc màu.

"Tập Tiếng Việt – Văn Việt – Người Việt" gồm các bài viết của GS. Cao Xuân Hạo đăng rải rác từ 1982 đến 2001, chia thành ba phần: Tiếng Việt, Văn Việt, và Người Việt và văn hóa Việt. Sách thể hiện quan điểm của ông về ngôn ngữ, văn học và văn hóa dân tộc. Dù trọng tâm là tiếng Việt, ông vẫn bàn rộng đến những lĩnh vực liên quan như văn học và văn hóa. Các bài viết của ông thường sắc bén, ít trung hòa, dễ gợi phản ứng mạnh nơi độc giả — người tán thưởng, kẻ phản đối, hiếm ai thờ ơ. Bởi ông không chạy theo dư luận, nhiều ý kiến nghe có vẻ nghịch nhĩ nhưng vẫn giữ sự nhã nhặn. Hầu hết các bài trong tập không mang tính chuyên môn, không đòi hỏi kiến thức ngữ học sâu. Với bạn đọc muốn tìm hiểu kỹ hơn về cơ sở khoa học, có thể tham khảo các công trình khác của ông như "Tiếng Việt – Sơ thảo ngữ pháp chức năng", "Tiếng Việt – Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa", "Âm vị học và Tuyến tính", hoặc các tạp chí chuyên ngành như "Ngôn ngữ", "Ngôn ngữ & Đời sống".

Đây là cuốn sách đặt nền móng cho các nghiên cứu về ngôn ngữ học sau này của tác giả. Khác với các nhà nghiên cứu cùng thời sử dụng mô hình ngôn ngữ học của Liên Xô cũ, GS. TS Nguyễn Quang Hồng tiếp thu truyền thống âm vận học Trung Hoa, nhờ những năm tháng học tại Đại học Bắc Kinh. Trong đó, tác giả nghiên cứu tiếng Việt như một ngôn ngữ đơn lập: mỗi âm tiết không chỉ là đơn vị phát âm (như ngôn ngữ Âu châu), mà còn là đơn vị mang nghĩa, có tư cách như một từ độc lập. Qua việc khẳng định vai trò của âm tiết trong việc xây dựng lời nói và các phát ngôn, tiếng Việt được nghiên cứu một cách trọn vẹn với những nét đặc thù của nó. Các nền móng lý thuyết này có sức ảnh hưởng lớn và được vận dụng trong nhiều trong nghiên cứu của các thế hệ sau.

Thơ ca Việt Nam có truyền thống lâu đời và lời bàn về thơ đã có từ xưa, sách vở nghiên cứu về thơ Việt Nam kể từ đầu thế kỉ XX cũng có không ít. Song lí thuyết về thi học trên bình diện ngữ âm, thì có thể nói đây là công trình đầu tiên, bởi các nhà làm sách trước đây phần nhiều mô tả thi luật theo kinh nghiệm truyền thống. Đây là chuyên luận được tác giả ấp ủ và thực hành giảng dạy đúng 40 năm nay, bây giờ mới có điều kiện viết thành sách. Với định hướng như trên, chuyên luận chia thành 3 phần: (1) Ngôn từ thi ca Việt : Những góc nhìn cần thiết (3 chương đầu), trình bày những lí thuyết cơ sở của chuyên luận. (2) Ngôn từ thi ca Việt: Những thể thức cơ bản (gồm 7 chương) trình bày thi luật học thi ca tiếng Việt thông qua mô tả chi tiết âm luật của các thể thơ chính. (3) Ngôn từ thi ca Việt : Những khía cạnh mỹ cảm (3 chương cuối) là phần nghiêng về “thi thẩm học”, trình bày lý thuyết và phân tích cụ thể về những khía cạnh mỹ cảm của âm điệu thi ca tiếng Việt .

Cuốn sách này là tuyển tập các bài viết quan trọng của GS. TS Nguyễn Quang Hồng về ngôn ngữ học, văn tự học và ngữ văn học trong suốt 40 năm, với sự chắt lọc và tinh chỉnh đầy công phu. Các chuyên luận có thể được chia thành 2 mảng lớn: Ngôn ngữ học và nghiên cứu việt ngữ Ngữ văn học và nghiên cứu hán nôm Các chuyên luận khai thác nhiều vấn đề quan trọng trong ngôn ngữ học như phân biệt các loại hình ngôn ngữ, chuẩn hoá phát âm tiếng Việt, phân tích cấu trúc âm tiết, khảo cứu chữ Nôm,… Không chỉ mang tính tổng kết và bao quát các vùng nghiên cứu chính của GS. TS Nguyễn Quang Hồng, công trình này còn là nền móng để các nghiên cứu liên ngành sau này kế thừa để tiếp tục đặt ra những câu hỏi mới và phát triển xa hơn.

“Giáo trình lịch sử ngữ âm Tiếng Việt” của Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn là một công trình khoa học có giá trị nền tảng, được đánh giá như một cột mốc quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử tiếng Việt. Tác phẩm xây dựng một hệ thống lý thuyết vững chắc, tái hiện tiến trình biến đổi ngữ âm tiếng Việt từ Hán–Việt, Trung đại cho đến cận đại, qua đó đặt nền móng cho ngành Việt ngữ học lịch sử.

Đây là một cuốn giáo trình rất cơ bản về lý luận tiếng Việt do Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn, một nhà nghiên cứu có uy tín lớn về chuyên ngành Ngôn ngữ học của Việt Nam biên soạn. Sách có nội dung phong phú về học thuật, có lý luận ngôn ngữ học hiện đại, xuất phát từ thực tiễn của tiếng Việt. Tác giả đã trình bày có hệ thống hàng loạt vấn đề then chốt của ngữ pháp tiếng Việt bằng một nghệ thuật sư phạm chuẩn mực, nhờ đó người đọc dễ dàng lĩnh hội được nội dung cuốn sách, dù đó là một sinh viên chuyên ngành, sinh viên ngoại ngữ ngành thông dịch, phiên dịch hay là các thầy cô giáo giảng dạy tiếng Việt và Ngữ văn nói chung. Sách này được dùng cho các sinh viên Ngôn ngữ học, các học viên cao học, nghiên cứu sinh, các giáo viên Trung học, học viên các trường Cao đẳng và đại học Sư phạm chuyên ngành Ngữ văn Việt Nam.

“Rong chơi miền chữ nghĩa” là bộ sách gồm ba tập đầu tiên của học giả An Chi, tập hợp các bài viết tinh tuyển từ các bài trả lời, giải thích ngôn ngữ đăng trên nhiều báo như Người Đô Thị, Đương Thời, Năng Lượng Mới… Mục đích là giải mã nguồn gốc, ngữ nghĩa và cách hiểu các từ ngữ, thành ngữ, địa danh… trong tiếng Việt bằng lối luận giải sinh động, khoa học nhưng dễ tiếp cận. Tập một mở đầu cuộc “rong chơi” với những câu hỏi ngôn ngữ thú vị, lấy ví dụ từ từ đơn giản đến phức tạp trong tiếng Việt. An Chi giải thích các từ ngữ, thành ngữ, cách nói đời thường, phân tích nguồn gốc, biến đổi nghĩa theo thời gian và phong tục. Dưới ngòi bút ông, những từ ta tưởng quen thuộc như “Mão là thỏ hay mèo?”, hay các thành ngữ câu tục ngữ được “soi” lại từ góc độ ngôn ngữ-từ nguyên học khiến người đọc vừa học vừa thấy thú vị.

Tiếp nối tập 1, "Rong chơi miền chữ nghĩa" (Tập 2) đào sâu hơn vào nguyên nghĩa và nghĩa biến thể của các từ trong tiếng Việt, đặc biệt những từ dễ hiểu sai. Tác giả giải thích cách mà một từ khi đi vào đời sống lại biến nghĩa do thói quen sử dụng, từ ngữ phương ngữ, hay do ảnh hưởng văn hóa – lịch sử. Bằng việc đối chiếu với nguyên tắc từ nguyên và Hán – Việt, ông làm sáng tỏ nhiều chỗ hiểu nhầm ngôn ngữ.

Trong tập này, tác giả tiếp tục mở rộng “cuộc rong chơi” sang các kiến giải sâu sắc hơn về cách diễn đạt, cách dùng từ trong văn viết và giao tiếp. An Chi giải thích các “ẩn ý” ngôn ngữ trong câu văn, các chữ dễ gây hiểu nhầm trong văn hóa truyền thống và đời sống hiện đại, giúp người đọc nhận diện nghĩa đúng đắn, nguồn gốc sâu xa và thú vị của từng từ. Cả ba tập đều mang phong cách độc đáo, sâu sắc nhưng gần gũi: tác giả không chỉ phân tích về từ nghĩa mà còn đưa ra những ví dụ cụ thể, so sánh nguồn gốc chữ nghĩa, phân tích ngôn ngữ theo hướng lịch sử - văn hóa. Bộ sách giúp người đọc hiểu sâu hơn về tiếng Việt, từ đó trân trọng và giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ.

"Nghiên cứu âm Hán Việt thế kỷ 17" là chuyên khảo phát triển từ luận án tiến sĩ của Tiến sĩ Nguyễn Đại Cồ Việt (2011) tại Đại học Bắc Kinh. Dù viết bằng tiếng Hán, sách có Lời dẫn tiếng Việt nhằm hệ thống hóa phương pháp và thuật ngữ. Công trình đề xuất khái niệm “Việt Nam Hán tự âm” và nổi bật với lý thuyết “tiếp xúc nội tại”, giải thích sự tương tác giữa âm Hán Việt và thuần Việt. Dựa trên các tư liệu chữ Quốc ngữ sơ kỳ, đặc biệt là "Từ điển An Nam – Bồ Đào Nha – La tinh"(1651) và văn bản "Lịch sử nước An Nam" (1659) của linh mục Bento Thiện, tác giả tái dựng diện mạo ngữ âm thế kỷ 17, đồng thời chỉ ra các quy luật mới và những “lệ ngoại” chưa từng được làm rõ. Chuyên luận nhấn mạnh tính chủ động của tiếng Việt trong quá trình Việt hóa, góp phần phân định rõ giữa âm Hán Việt và Hán Nôm hóa—một đóng góp quan trọng cho ngữ âm học lịch sử và nghiên cứu Hán Nôm.