là nói người khách đi đường xa, phải xông pha mưa gió. Đây chỉ Kim Trọng.

vầng mặt trời mọc ở phía đông.

nước mắt rơi xuống. Xem chú thích câu 82.

chim quyên tức đỗ quyên. Theo Từ Hải, Từ Nguyên và Hình âm nghĩa tổng hợp đại tự điển thì “đỗ quyên” là loại chim leo cây (phan cầm loại). Tiếng chim quyên nghe buồn khiến lữ khách dễ động lòng nhớ nhà. Tương truyền vua nước Thục là Đỗ Vũ thông dâm với vợ Biết Linh và truyền ngôi cho Biết Linh, rồi bỏ nước mà đi. Sau khi thác, Thục đế hoá thành chim đỗ quyên, ngày đêm nhớ nước, kêu mãi không thôi. Chim đỗ quyên còn gọi là tử qui hay đỗ vũ). Nếu tính từ khi Kim Trọng gặp Thuý Kiều vào dịp tảo mộ:
Thanh minh trong tiết tháng ba và thời gian hai tháng Kim Trọng thuê nhà ở bên vườn Thuý:
Nhẫn từ quán khách lân la,
Tuần trăng thấm thoát nay đà them hai.
thì Kim Trọng về Liêu Dương hộ tang chú đã vào ở cuối hè sang thu rồi. Nhưng nếu chiếu lại câu 370: Thưa hồng rậm lục đã chừng xuân qua thì thời gian cha mẹ và hai em Thuý Kiều đi ăn sinh nhật ngoại gia mới chỉ ở vào đầu hè thôi. Ở đây Nguyễn Du đã có sự sơ ý chăng?

(năm ngày là một cữ, mười ngày là một tuần) ý nói thương chàng Kim đi đường phải dãi dầu mưa gió lâu ngày mệt nhọc.

ý nói trong lòng bối rối như chín khúc tơ vò.

chỗ đàn bà con gái ở.

quê ngoại.

lạnh ấm. Khi gặp nhau, người ta thường hỏi thăm nhau có mạnh khoẻ không. Nói chung ra là những câu chuyện tâm phúc giữa hai người khi gặp nhau.

các thông lại và lính lệ ở các phủ huyện sai khiến đi để làm một việc gì.